Saturday, January 31, 2026

Wi-fi Power Saver Mode in Debian

I’m using Xfce Debian. On other day, I was using Debian at lower battery % (< 10%). Then I started to face an issue with wifi. It work sometime but most of the time, I won’t. The issue was Debian (or Xfce?) aggressively enable the power saving options when the laptop is at low battery

Run the following command to get the list of devices.

sudo iw dev

This returns a list of devices. Get the interface name from the output e.g. wlp2s0 or similar for wifi and check if power saver is on or off.

sudo iw dev wlp2s0 get power_save

You should see a result like - Power save: on. Turn off by running following command.

sudo iw dev wlp2s0 set power_save off

Finally, to permanently turn-off the power saver mode, adjust the following config at /etc/NetworkManager/conf.d/default-wifi-powersave-on.conf location.

[connection]
wifi.powersave = 2

Other possible values are (ref):

  1. NM_SETTING_WIRELESS_POWERSAVE_DEFAULT (0): use the default value
  2. NM_SETTING_WIRELESS_POWERSAVE_IGNORE (1): don't touch existing setting
  3. NM_SETTING_WIRELESS_POWERSAVE_DISABLE (2): disable powersave
  4. NM_SETTING_WIRELESS_POWERSAVE_ENABLE (3): enable powersave

P.S. If file doesn't exists, create one.

Wednesday, January 28, 2026

કુંડલિની જાગૃત ≠ સમાધિ

કુંડલિની જાગૃત થયા પછી સમાધિ થાય તે અવસ્થાએ પહોંચવામાં ઓછામાં ઓછાં ત્રણ વર્ષ અને વધુમાં વધુ અઢાર વર્ષ લાગે છે. પરંતુ તે માટે સિધ્ધયોગીની કૃપા એ પણ જરૂરી છે.

(related:  साधनाक्षेत्र)

~ કુંડલિની યોગ, વિભાકર પંડ્યા

Friday, December 19, 2025

દેવ-દેવીએાએ વિદાય લીધી

એક વાર મા આનંદમયીના અંતેવાસી ગુરુપ્રિયા દેવી અને અન્ય ભક્તો માની પાસે એક આશ્રમમાં બેઠાં હતાં. માએ પોતાના શૈશવકાળની વાત કાઢી — "એક વાર ખેવડામાં શારદાપૂજા અને દુર્ગાપૂજાનો ઉત્સવ ઉજવાતા હતો. હું ત્યારે સાવ નાની હતી. પૂજાના આગલા દિવસે હું દાદીમા સાથે જમવા બેઠી. જમતા જમતાં મેં ખુલ્લી આંખે જોયું કે દુર્ગા માતા અને અન્ય દેવ-દેવીઓ ઉત્સવના સ્થળેથી વિદાય લે છે. જતી વખતે દુર્ગા માતાએ એટલું જ કહ્યું કે— “આ અનુષ્ઠાનમાં અમુકના ઘરમાં સૂતકને સ્પર્શદોષ થયો છે. સંતાન-પ્રસવમાં પાળવામાં આવતા સ્પર્શાસ્પર્શને નિયમ તૂટયો છે. આ સ્થળ અપવિત્ર થયું છે. અહીં અમારાથી રહી શકાય તેમ નથી. અમે સૌ હવે પ્રસ્થાન કરીએ છીએ.” મેં આ બધું એકાગ્ર થઈ સાંભળ્યું અને દેવ-દેવીઓને જતાં જોયાં. દાદીમાને આના વિષે કશું જ્ઞાન ન હતું. એમણે મને સહેજ ધક્કો મારી કહ્યું —જમ ને! જમવા બેઠી છે કે આમતેમ ડાફેડિયા ભરવા બેઠી છે?' મેં તેમને કંઈ જ કહ્યું નહિ. મૌન રહી.”

માની આ વાત સાંભળી પાસે બેઠેલા એક ભકતે કહ્યું—“મા, આ વાતને જરા વધારે સ્પષ્ટ કરોને!”

ત્યારે મા બોલ્યાં—“જ્યાં નૈમિત્તિક કર્મ કરવામાં આવે છે ત્યાં સ્પર્શાસ્પર્શનું અને પૂરી પવિત્રતા જાળવવાનું ધ્યાન રાખવું વિશેષ છે. અનુષ્ઠાન ઈત્યાદિમાં સ્પર્શાસ્પર્શનો નિયમ પૂરેપૂર જરૂરી હોય છે. પાળવો જોઈએ.”

~ મા આનંદમયીની આનંદયાત્રા, રણધીર ઉપાધ્યાય

Tuesday, December 16, 2025

વૃક્ષો સાથે વાતચીત

સુલતાનપુરની જ આ ઘટના છે. સખી-સમુદાય સાથે ખેતરમાં આંટા મારી નિર્મળા(મા આનંદમયી) વનરાજિમાં પ્રવેશી. ઘણી બધી જાતના ત્યાં નાનાં-મોટાં, ઊચાં-નીચાં, લીલાં-સૂક્કાં ઝાડ હતાં. એક વૃક્ષસમૂહ પાસે નિર્મળા આવીને અટકી અને ન સમજાય એવી રીતે એ વરતવા લાગી. એણે વૃક્ષે સાથે વાતો કરી, તેમનો સ્પર્શ કર્યો, વારંવાર માથું હલાવ્યું, હસી, ગંભીર થઈ અને વળી મૌન રહી. સખી સમુદાય સમજી ગયો કે નિર્મળા વૃક્ષો સાથે વાર્તાલાપ કરે છે. મનુષ્યજાતિની જેમ વૃક્ષાવલી સાથે એને નિકટનો નાતો છે અને તેથી જ તેમની સાથે એક થઈ સંવાદ કરે છે. એ બહેનોને એવું પણ લાગ્યું કે વૃક્ષો પ્રત્યુત્તર વાળે છે. આમ થોડી વાર થયું. ત્યાર બાદ એ છોકરીઓ ઘર ભણી ચાલવા લાગી. રસ્તામાં નિર્મળાને તેની બહેનપણીઓએ વૃક્ષો સાથેની વાતચીત અંગે પૂછ્યું. નિર્મળાએ ફક્ત એટલું કહ્યું કે એ વૃક્ષો જીવિત છે. કેટલાક તો સાધુ--સંત છે. આ જન્મે વૃક્ષ થયા છે. તેમણે મને બોલાવી હતી. તેમણે પોતાની વાત મને કરી. સખીઓ મોં ફાડી નિર્મળાની વાત સાંભળી રહી. કંઈ ગમ ન પડી.

~ મા આનંદમયીની આનંદયાત્રા, રણધીર ઉપાધ્યાય

Sunday, December 14, 2025

પૂર્વજન્મની વાત

જ્યારે (આનંદમયી મા)માની ઉંમર પચાસ વર્ષની હતી ત્યારે કનખલ આશ્રમમાં આરામ કરતાં એક દિવસ શિષ્ય સમુદાય સમક્ષ માએ આધ્યાત્મિક વિષયની ચર્ચા શરૂ કરી. દરમિયાન એક ભકતે માને પ્રશ્ન કર્યો – “મા, ગત જન્મમાં આપ શું હતા ?”
માએ તરત જવાબ આપ્યો – “આ મારો પહેલો જન્મ છે.”

~ મા આનંદમયીની આનંદયાત્રા, રણધીર ઉપાધ્યાય

Sunday, December 7, 2025

Meson Tutorial for Beginners Pt. 4

Next, we are going to use external library in our project. For the demonstration purpose, we will use zlib, a data compression library that is available on many platforms. To install it, run one of the suitable command for your system.

sudo apt install zlib1g-dev

# or

sudo dnf install zlib-devel

# or

brew install zlib

Let’s use zlib in our code to print the version of library using zlibVersion() function as follow in main.c.

#include "greetings.h"
#include <stdio.h>
#include <zlib.h>

int main(void) {
    greet();
    printf("zlib version: %s\n", zlibVersion());

    return 0;
}

Let’s compile the project.

$ meson compile -C builddir
INFO: autodetecting backend as ninja
INFO: calculating backend command to run: /usr/bin/ninja -C /hello_meson/builddir
ninja: Entering directory `/hello_meson/builddir'
[2/2] Linking target main
FAILED: main 
cc  -o main main.p/main.c.o main.p/greetings.c.o -Wl,--as-needed -Wl,--no-undefined
/usr/bin/ld: main.p/main.c.o: in function `main':
/hello_meson/builddir/../main.c:7:(.text+0xa): undefined reference to `zlibVersion'
collect2: error: ld returned 1 exit status
ninja: build stopped: subcommand failed.

Compilation failed. Because, compiler doesn’t know where to find zlib.h or how to link zlibVersion() function.

Let’s update the meson.build file. We are going to use dependency() function to find the zlib and then pass to executable() function.

project(
    'hello-meson', 
    'c',
    default_options: [
        'warning_level=2',
        'c_std=c17'
    ]
)

sources = [
    'main.c',
    'greetings.c'
]

executable(
    'main', 
    sources, 
    dependencies :dependency('zlib')
)

Now, meson can look for the zlib. But, run following command first otherwise you will get an error.

meson setup --reconfigure builddir
The Meson build system
Version: 1.7.0
Source dir: /hello_meson
Build dir: /hello_meson/builddir
Build type: native build
Project name: hello-meson
Project version: undefined
C compiler for the host machine: ccache cc (gcc 14.2.0 "cc (Debian 14.2.0-19) 14.2.0")
C linker for the host machine: cc ld.bfd 2.44
Host machine cpu family: x86_64
Host machine cpu: x86_64
Found pkg-config: YES (/usr/bin/pkg-config) 1.8.1
Run-time dependency zlib found: YES 1.3.1
Build targets in project: 1

Found ninja-1.12.1 at /usr/bin/ninja
Cleaning... 0 files.

As we have changed the logic to look for the new library, it is good practice to reconfigure first.

meson compile -C builddir
./builddir/main
hello, world
zlib version: 1.3.1

Instead of directly writing the dependency in executable() function, we an define a variable as

project(
    'hello-meson', 
    'c',
    default_options: [
        'warning_level=2',
        'c_std=c17'
    ]
)

sources = [
    'main.c',
    'greetings.c'
]

zlib = dependency('zlib')

executable(
    'main', 
    sources, 
    dependencies : zlib
)

Let’s run the project again and confirm the output. It suppose to be same.

meson compile -C builddir
./builddir/main
hello, world
zlib version: 1.3.1

If needed, we can define a version of library as,

zlib = dependency('zlib', version: '>=1.2.0')

Finally, if we have multiple libraries as dependency e.g. zlib and libfoo then it should be written as list for the dependencies.

zlib = dependecy('zlib')
foo = dependecny('libfoo')

deps = [
    zlib,
    foo
]

executable(
    'main',
    sources,
    dependencies: deps
)

Don’t forget to reconfigure the project when new library being added!

Yay!

Monday, November 24, 2025

દયા અને વિષાદ

ચાલતી ટ્રેને ચડ્યો. બારણાંને ચાવી હતી એટલે મહામુસીબતે બારી વાટે અંદર ગયો. થોડી વારમાં ગાર્ડ આવ્યો. નમ્રપણે મેં બચાવ કર્યો. જતી વેળા તેણે જણાવ્યું કે ધીસ ઇઝ પ્રોસિક્યુશન. બોલ્યા પ્રમાણે કરશે એવી બીક પેઠી. વડાળ આવ્યું. ગાર્ડે મને બોલાવ્યો અને જૂનાગઢની ટિકિટ લેવરાવી. ન તો પ્રોસિક્યુશન, ન ડબલ ચાર્જ. રેલવેના સહવાસથી ક્રૂર અને કઠોર બનેલો પુરુષ આટલો દયાળુ બની ગયો! આવા બનાવો અનુભવી હું દિગ્મૂઢ બનું છું, વિસ્મય પામું છું અને વારંવાર એ ગૂઢ શક્તિને વિચારું છું.

સંકટ વેઠી ચાલતી ગાડીએ ચડી જવાની મૂર્ખાઈ મેં ન કરી હોત તો સારું થાત એ વિચાર આખો દિવસ ડંખતો રહ્યો, પરંતુ સંસારની સંપત્તિઓ અને લાભોનું દબાણ નબળા હૃદયને કેવું નિર્માલ્ય બનાવી દે છે! આંહીની આશાઓ, ધાસ્તીઓ અને વિકટ સંજોગો મારી નાની પાંખોને કેવી ઘાતકી રીતે છેદી નાખે છે એ તો મારું મન જાણે છે.

આપણને ઘણી વાર સ્વપ્નાં આવે જાણે આપણું વહાલામાં વહાલું સદાને માટે આપણાથી જુદું પડ્યું હોય. એ સ્વપ્નની વેદના કેવી તીક્ષ્ણ હોય છે! જાગૃતિમાં પણ મને એવાં સ્વપ્નાં નજરે પડયાં છે. આવી સ્વપ્નવતી ઘડીઓની અંદર જ મને મારી અનાથતાનું ભાન થાય છે. અસંખ્ય આશા, સુખ અને આનંદથી ભરેલી આ દુનિયાની વચ્ચે પણ હું અરણ્યમાં એકલો આક્રંદ કરતો હોઉં એવી કલ્પના મને આ સમયે થઈ આવે છે. એવું થાય તો મારું કોણ, મારા પ્રભુ!

~ ઝવેરચંદ મેઘાણી, અંતર-છબિ પુસ્તકમાંથી 

Monday, November 17, 2025

Fonts Rendering on GNU/Linux System - Pt. 0

People think that computers are smart. So smart that they take their life-affecting decision based on computer’s response. They have this perception because of the AI, because the intelligence they’re seeing now with computer software. But, don’t forget that computers are still dumb like they were 50 years ago. Certainly they now know more words (machine instructions) than they were knowing 50 years ago. But, that doesn’t make them such a intelligent.

The reason why we are seeing intelligence in computer is because of the layer of abstractions. Someone created something so that computer can react on 0 and 1. As computer now know how to react on 0 and 1, someone else created something on top of it on how to react on 00, 01, 10, 11. That means computer can react on now four things (00, 01, 10, 11) instead of two because computer already know how to react on two values (0 and 1). They come and build something on top of something as layer of abstractions. And here we are, computer reacting on our life-impacting questions!

One of the layer that is accepted by people is font rendering. They assume that displaying the text on screen is fundamental to computer that computer has this native ability. No! tens of thousand if not million lines of code is written to display the text on screen. Displaying the text on screen or font rendering is tedious, boring thing, and under-reputed thing that nobody is talking about. Under-reputed - yes, tell someone that as programmer, I’m working on software the display text on screen and they say like, what’s new that is already a computer is doing.

With this series of the articles, I’m planning to shed a light on topic - “fonts rendering on GNU/Linux system”. Yes, GNU/Linux system because these articles are created and tested against GNU/Linux system (Debian, if you care)! These articles are not in depth article but exposure to the topic so that you can deep dive further because font rendering is not something simple covered within few articles. It requires extensive technical and background knowledge from multiple domains - linguistic, computer science, art, mathematics are few.

Sunday, November 16, 2025

એ કેવી સુંદર હતી?

ઉત્સવમાંથી એકલા પડેલા લવણપ્રસાદે વસ્તુપાલને પોતાની પાસે બેસારી, પોતાનો વૃદ્ધ હાથ એના ખભા પર મૂક્યો. એ હાથમાં વિલક્ષણ ધ્રુજારી હતી. એ કાંઈક કહેવા જતો હતો પણ કહી ન શક્યો.

"બાપુ !” મંત્રીએ કહ્યું, “મૂંઝાઓ છો? શી વેદના ભરી છે હૈયે?”

"છોકરા!" રાણાએ મહાપ્રયત્ને કહ્યું, “અઢારેક વર્ષ પૂર્વેનું એક પ્રભાત યાદ આવે છે? મેં તમને ત્રણ ભાઈઓને – પાટણ ભણવા જતાને – મહેણાં મારેલાં. આજ છાનોમાનો એની ક્ષમા યાચુ છું.” કહેતે કહેતે એણે વસ્તુપાલનો ખભો વધુ જોરથી દબાવ્યો, “ને તને તારી બાએ કહ્યું હશે કે નહીં, પણ મેં, તારા બાપુના એક સ્નેહી તરીકે, તારી માને ને બહેનોને થીગડાં દીધેલ વસ્ત્રે મંડલિકપુરની ભાગોળે તે દિવસ દીઠાં તોય હું ચાલ્યો ગયેલો. પણ બેટા ! હું તે દિવસે આગલી રાતનો અસ્વસ્થ હતો.”

“મારી બાને ને બાપુને આપ ઓળખતા?” "એ વાત લાંબી છે. તમને તો કોણે કહી હોય? કહું?"

“આજ નહીં, બાપુ, અમે સૌ સપરિવાર ભેળા બેસીને સાંભળીએ તે દિવસ કહેજો.”

“તારી મા... વસ્તુપાલ! તારી માતા સુંદર હતી."

“બાપુ ! ફરી એક વાર કહો. એ કેવી સુંદર હતી?” વસ્તુપાલે આંખો મીંચી દીધી. એ ધ્યાનમગ્ન બન્યો. લવણપ્રસાદની વાણીને એ પીવા લાગ્યો.

“એવી સુંદર હતી ! - કેમ કહીને વર્ણવું? મને લડવૈયાને એવું શીલવંતું રૂપ વર્ણવતાં ન આવડે. એ સુંદર હતી – પેટ અવતાર લેવા જેવી સુંદર. અમે ક્ષત્રિયો સ્ત્રીની સુંદરતાને એ એક જ રીતે વર્ણવી શકીએ.”

જીવનમાં વસ્તુપાલ એક વાર રડ્યો હતો – લુણિગના અંત સમયે. આંસુ એને આવતાં નહીં. પણ માને સુંદર સાંભળી એની આંખોની પાંપણો પટ પટ થઈ રહી.

~ ગુજરાતનો જય, ઝવેરચંદ મેઘાણી

દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પાછું હડસેલી દીધું

હવે આપણે કટોકટી ભર્યા ૧૯૩૮ના વર્ષને ફરી યાદ કરીએ. યુદ્ધનાં ઘેરાં વાદળો આકાશમાં છવાઈ રહ્યા હતાં અને આખા યુરોપમાં યુદ્ધની ભારે ગર્જના સંભળાઈ રહી હતી. ડિસેમ્બર મહિનામાં યુદ્ધ ફાટી નીકળશે તેવી દહેશત અનુભવાઈ રહી હતી, નવેમ્બર મહીનાની ૨૩મી તારીખની રાત્રિએ શ્રી અરવિંદને પગે અકસ્માત નડયો હતો. તેમને અકસ્માત નડયો તેના બે અઠવાડિયાં બાદ યુદ્ધ ફાટી નીકળવાની શક્યતા સ્પષ્ટ પણે દેખાઈ રહી હતી. પણ શ્રી અરવિંદના જણાવ્યા પ્રમાણે એમની દિવ્ય આધ્યાત્મિક શક્તિની મદદથી યુદ્ધ પાછુ હડસેલાઈ ગયું હતું; કારણ કે તે સમયે જો યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું હોત તો એમના આધ્યાત્મિક કાર્યમાં ભારે અવરોધ ઊભો થયો હોત. શ્રી અરવિંદે યુદ્ધને પાછું હડસેલી દીધું તેથી સ્વાભાવિક રીતે એવું માની શકાય કે, યુદ્ધ નિર્માણ કરનારાં સઘળા દુઃસાધ્ય બળાએ પોતાનો બધોજ રોષ શ્રી અરવિંદ ઉપર ઠાલવી દીધો, અને એના પરિણામે શ્રી અરવિંદને પગે અકસ્માત નડયો. હિટલરે પોલેન્ડ પર હુમલો કર્યો તેના ઘણા સમય પહેલાં, કોઈપણ વ્યક્તિ જાણી શકે તે પહેલાં, શ્રી અરવિંદને જર્મનીમાં અંધકારગ્રસ્ત આસુરી સત્તાના ઉદય અને આખા યુરોપ ઉપર તેના આકરા આક્રમણની જાણ થઈ ચુકી હતી.

~ શ્રી અરવિંદના સાંનિધ્યમાં બાર વર્ષ, નીરોદબરન

Themes

Part of freedom in selection article series.  

  • Gruvbox
  • Solarized
  • Tomorrow
  • Nord
  • Dracula
  • Material
  • Monokai
  • Everforest

Saturday, November 15, 2025

Editors

Part of freedom in selection article series.  

Friday, November 14, 2025

Desktop Environments

Part of freedom in selection article series. 

Thursday, November 13, 2025

જગત એક રમતનું મેદાન

આ જગત એક રમતનું મેદાન છે. જ્યારે અસુરી તત્વોનો ત્રાસ અસહ્ય બને છે, ત્યારે માં આ મેદાનમાં ઉતરે છે. પણ ક્યારે? જ્યારે એને અંતઃકરણની પુકાર સંભળાય છે, જ્યારે એને એના દયાળુ, નિર્મળ, અને પ્રિય બાળકો બોલાવે છે. વળી, માં એકલાં નથી આવતાં. સાથે પોતાના સખા, બાળકો, પોતાના અંશોને પણ આહવાન આપે છે, સાથે આવવા.

અહીં માં એટલે ફક્ત માતાજી નહીં પણ પરમ દિવ્ય શક્તિ.

ભગવાન રામ સાથે લક્ષ્મણ, ભરત, રિપુદમન, વીર હનુમાન, સુગ્રીવ, જાંબુવાન, નલ-નીલ, અંગદ, અને બીજા અનેકનો વિશાળ વૃંદ આવ્યો હતો. ભગવાન કૃષ્ણ સાથે બલરામ, અર્જુન અને ભીમ સહિત પાંચે પાંડવો, સુદામા, ઉદ્ધવ સહિત વિશાળ વૃંદ આવ્યો હતો.

ક્યારેક બધાં અલગ અલગ આવે છે, જેમકે અઢાર અને ઓગણીસમી સદીનું સંત વૃંદ જેમાં રામકૃષ્ણ પરમહંસ, સ્વામી વિવેકાનંદ થી માંડીને રમણ મહર્ષિ, તૈલંગ સ્વામી, સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી, શ્રી અરવિંદ, શ્રી માં, પંડિત ગોપીનાથ કવિરાજ, માં આનંદમયી, અને બીજા ઘણાં સંતો અને પરમ આત્માઓ આવ્યા હતાં, જ્યોતને ચાલુ રાખવાં અને વધુ સુવાસથી ફેલાવા.

શું લાગે છે તમને? અત્યારે એ વૃંદ રમત મેદાનમાં હશે? તો હશે તો માં પણ આવશે?

Freedom in GNU/Linux

One of the reason why I like love GNU/Linux is freedom to choose (other things I like love are privacy and no bloatware). At almost every level you have freedom to choose.

If you don’t like Ubuntu, fine try Fedora. If you don’t like Fedora, fine try Arch. If you don’t like Arch, fine try Nix. Finally, let’s say you choose Debian. But, if you don’t like GNOME in Debian, fine try KDE. If you don’t like KDE, fine try XFCE. If you don’t like XFCE, fine try COSMIC. Finally, let’s say you choose LXQt.

Going forward, you don’t like FeatherPad in LXQt, fine try Mousepad. If you don’t like Mousepad, fine try Pluma. If you don’t like Pluma, fine try gEdit. Finally, let’s say you choose KWrite. Here, as an example I selected text-editor category. But, same is true for other applications as well.

You have freedom to theme the desktop environment, window managers, applications, and what not! I know there are some movements where developers are asking not to theme their applications which I personally don’t like.

With this article being an index of the other linked articles to collect such a freedom to choose from items in GNU/Linux system. The plan is to not only list available options but also to touch point those area where customization is the options or using tool is a option or writing a code is an option.

Note: I’ll convert the following bullet points into links once I add the associated article/page.

  • Distro
  • Desktop Environments
  • Window Managers
  • File Managers
  • Editors
  • Browsers
  • Email Clients
  • Office Suites
  • Image Viewers
  • Media Players
  • System Monitors
  • Themes
  • Icons
  • Panels
  • Docks
  • Wallpapers
  • Fonts
  • Toolkits
  • Terminals
  • RC
  • Panels
  • Launcher Menus
  • Applets

Wednesday, November 12, 2025

ભગવાનની કરુણાદૃષ્ટિ

એટલામાં એક બીજો માણસ ગામમાંથી ત્યાં આવ્યો. તેના એક હાથમાં એક પોટલી અને લોટો હતો અને બીજા હાથમાં એક સાદડી અને પાણીનો ઘડો હતો. તેણે પોલીસવાળાને કશુંક કહીને સાદડીને એક સ્વચ્છ અને છાયાવાળી જગ્યામાં પથારી. તેના ઉપર હાથમાંની સઘળી વસ્તુઓ મૂકી અને દોડતો તે સ્વામીજી(સ્વામી વિવેકાનંદ)ની પાસે આવી લાગ્યો "પધારો બાબાજી1 મેં તમારે માટે ભોજન આણ્યું છે, એનો અંગીકાર કરો" પોલો મારવાડી તો સ્તબ્ધજ બની ગયો. પેલો નવો માણસ ફરીથી કહેવા લાગ્યો "બાબાજી! એ પ્રસાદ તમારે લેવોજ પડશે!" સ્વામીજી બોલ્યા "ભાઈ, તમે ભૂલતા હશો. કોઈને બદલ કોઈને ધરતા હશો. હું તમને કદી મળ્યો હોઉં એવું મને યાદ નથી" તેને જવાબ આપ્યો "હું એક હલવાઈ છું. બપોરે હું જરા સૂતો હતો, ત્યારે સ્વપ્નમાં મને એવું પ્રેરણા થઈ આવી કે સ્ટેશન ઉપર કોઈ મહાત્મા પુરુષ ભૂખ્યા છે, તેમને માટે ભોજન, પાણી, અને બિછાનું લઈને જા. હું જાગી ઊઠયો, પણ તે માત્ર ખાલી સ્વપ્ન હશે એમ ધારીને પાછો સૂઈ ગયો. પણ ફરીથી પાછી એવી ને એવીજ પ્રેરણા બહુજ જોરથી મનમાં થઈ આવી અને મારાથી વધારે વાર સૂઈ રહેવાયું નહિ. ઊઠીને મેં જલદીથી પુરી અને શાક બનાવ્યા અને કેટલીક મીઠાઈ, પાણીનો ઘડો તથા સાદડી લઈને હું દોડતો આવ્યો છું. આપ હવે પધારો અને કૃપા કરીને ભોજન અંગીકાર કરો આપને બહુ ભૂખ લાગી હશે" પછી સ્વામીજીએ ભોજન કર્યું અને જમતે જમતે પ્રભુની અગાધ કૃપાનો વિચાર કરતાં સ્વામીજી ઘણાજ ઉલ્લાસથી શ્રીમદ્ભગવદ્દગીતાનો શ્લોક મનમાં બોલી રહ્યા -

अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जना: पर्युपासते |
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्

~ સ્વામી વિવેકાનંદ, ભાગ ૯,વિસ્તૃત જીવનચરિત્ર

જીવનચરિત્ર ઉપર ઝવેરચંદ મેઘાણીનો વિચાર

સંવેદનશીલ હૃદય હોય, અને એ હૃદુયમાં શુદ્ધ પ્રતિબિંબો પડે તેવી નિર્મળતા હોય અને જેનું સાધારણીકરણ થઈ શકે તેવા નાના છતાં સાચા અને નિર્દભી અનુભવો હોય તે સર્વનો આત્મચરિત્ર લખવાનો અધિકાર છે. પણ આવાં લક્ષણોનો સપ્રમાણ સુયોગ કેટલા થોડા સાધી શકે છે! ટાયલાંમાં, ફિશિયારીમાં, પોતાની ઊજળી બાજુને અત્યુક્તિથી રંગવામાં અને ઘેરી બાજુને છુપાવવામાં સરી પડવાનો મોટો ભય પગલે પગલે છે. અંગત ઘટનાઓ દેખીતી રીતે અલ્પતામાં ખપી જાય તેને આત્મસ્પર્શ સુવર્ણમય બનાવે છે. અપરિચિત અને અમહત્ત્વના ભાસે તેવા આત્મવૃત્તાંતનો ભોક્તાવર્ગ નાનો જ હશે; સમસંવેદનશીલને જ એ રસપ્રદ બની રહેશે. આત્મકથાનો કસબ બહુ અઘરો છે. નાની વાતોને નાની રાખી કેટલાક કહી શકશે?


મારી જીવનસ્મૃતિ લખું તો parody જેવું બને. જીવનનું ઘણું ઘણું સ્મરવાને બદલે વીસરવા યોગ્ય હોય છે. જાહેર પાસે ધરવા જેટલું રતીભાર. નબળાં જીવનતત્ત્વોને હિંમતભેર તેમ જ આત્મશ્રદ્ધાભેર મૂકવાની શર્તને આત્મસ્મૃતિનું સાહિત્ય અવલ દરજ્જે માગી લ્યે છે. એમાં ૯૯.૯ પાલવે નહિ. પૂરા સો ટકા ખપે. જીવનકથા લખવાની મારી હામ નથી. એવી છેડતી સાંખી લેવા આત્મજીવન તૈયાર નથી.

~ ઝવેરચંદ મેઘાણી, અંતર-છબિ પુસ્તકમાંથી

Meson Tutorial for Beginners Pt. 3

Next, we are interested to pass some options to compilation process such as -Wall and -Wextra to show the possible code warnings. Apart from this, we are also interested in to set the C standard such as std17.

We can use add_project_arguments() function as,

project('hello-meson', 'c')

sources = [
    'main.c',
    'greetings.c'
]

add_project_arguments('-Wall', '-Wextra',language: 'c')

executable('main', sources)

This will add these compilation options directly to the compile command. If you want to see if these flags are passed to compilation or not, you can use -v or --verbose to see the exact command meson will run. For example, in my case while running the following command,

meson compile -v -C builddir

I get the following output.

# ...
Host machine cpu: x86_64
../meson.build:9: WARNING: Consider using the built-in warning_level option instead of using "-Wall".
../meson.build:9: WARNING: Consider using the built-in warning_level option instead of using "-Wextra".
Build targets in project: 1

Found ninja-1.12.1 at /usr/bin/ninja
Cleaning... 0 files.
[1/4] ccache cc -Imain.p -I. -I.. -fdiagnostics-color=always -D_FILE_OFFSET_BITS=64 -Wall -Winvalid-pch -O0 -g -Wall -Wextra -MD -MQ main.p/main.c.o -MF main.p/main.c.o.d -o main.p/main.c.o -c ../main.c
[2/4] ccache cc -Imain.p -I. -I.. -fdiagnostics-color=always -D_FILE_OFFSET_BITS=64 -Wall -Winvalid-pch -O0 -g -Wall -Wextra -MD -MQ main.p/greetings.c.o -MF main.p/greetings.c.o.d -o main.p/greetings.c.o -c ../greetings.c
[3/4] cc  -o main main.p/main.c.o main.p/greetings.c.o -Wl,--as-needed -Wl,--no-undefined

Notice the line that starts with [1/4] or [2/4] we have those -Wall and -Wextra options in command line. But, it also give us warnings as well. Warning says, instead of passing -Wall and -Wextra use warning_level option. We can use this option by passing default_options to project() function instead of add_project_arguments().

project(
    'hello-meson', 
    'c',
    default_options: [
        'warning_level=2'
    ]
)

sources = [
    'main.c',
    'greetings.c'
]

executable('main', sources)

Note: If you sometime won’t see the output in terminal, you might need to delete buiddir folder and setup and compile again.

default_options is clean way to define the properties that you’re interested to pass in compilation process. warning_level=2 will be translated into -Wall and -Wextra for GCC and Clang compilers. This is same as to pass -Wall and -Wextra using add_project_arguments(). But, default_options is more portable and pass command options based on compiler than plain -Wall and -Wextra as it might possible Windows C/C++ compiler might have different options and Meson will take care of it.

Finally, let’s also select the C standard version with default_options only.

project(
    'hello-meson', 
    'c',
    default_options: [
        'warning_level=2',
        'c_std=c17'
    ]
)

sources = [
    'main.c',
    'greetings.c'
]

executable('main', sources)

Let’s compile the project again.

meson compile -v -C builddir

And we should see the output like this.

[1/3] ccache cc -Imain.p -I. -I.. -fdiagnostics-color=always -D_FILE_OFFSET_BITS=64 -Wall -Winvalid-pch -Wextra -std=c17 -O0 -g -MD -MQ main.p/main.c.o -MF main.p/main.c.o.d -o main.p/main.c.o -c ../main.c
[2/3] ccache cc -Imain.p -I. -I.. -fdiagnostics-color=always -D_FILE_OFFSET_BITS=64 -Wall -Winvalid-pch -Wextra -std=c17 -O0 -g -MD -MQ main.p/greetings.c.o -MF main.p/greetings.c.o.d -o main.p/greetings.c.o -c ../greetings.c
[3/3] cc  -o main main.p/main.c.o main.p/greetings.c.o -Wl,--as-needed -Wl,--no-undefined

As you can see in the above output we are seeing -std=c17 is passed in [1/3] and [2/3] commands.

Yay!

Tuesday, November 11, 2025

Think Like Functional Programmer Pt. 1

You often heard from the functional programmers that if you are coming from object-oriented or procedural programming background, then you need to shift the way you write the function programs. Of course, as you know one programming language, you can write programs in other programming language by using what you know. But, often times, programs written in this way are not efficient or effective.

The plan with this series is to literally show you some shift in how you can write programs in functional way. The language we will use are JavaScript and Elixir.

Consider the example, where you will get a text of few words and you need to print the caps of first word from the text. So, for example, if you get “Lorem ipsum delor sit” then you need to print LOREM as the result.

In JavaScript you can do it by,

// save text in variable
const text = "Lorem ipsum delor sit";

// split by space
const words = text.split(" ");

// get the first word
const word = words[0];

// and caps it
console.log(word.toUpperCase());

As we know have working solution, we can better write it as,

const text = "Lorem ipsum delor sit";
console.log(text.split(" ")[0].toUpperCase());

If we need to do the same thing in Elixir then we can map our JavaScript knowledge to Elixir and write similar code.

# save text in variable
text = "Lorem ipsum delor sit"

# split by space
words = String.split(text, " ")

# get the first word
word = Enum.at(words, 0)

# and caps it
IO.puts(String.upcase(word))

As we know have working solution, we can probably better write it as,

text = "Lorem ipsum delor sit"
IO.puts(String.upcase(Enum.at(String.split(text, " "), 0)))

As Elixir is functional programming language, we need to call functions! So, we calling functions within functions within functions that makes our code functional! No.

Functions are not just a syntax but they transform the input to generate the needed output. You need to think about input and output and output as input to other function. Nice thing about Elixir is that it has syntax that support such type of thinking. For example, here is Elixir way to write the same program but in actual function way.

"Lorem ipsum delor sit"
|> String.split(" ")
|> Enum.at(0)
|> String.upcase
|> IO.puts

Yay!

જીવનનો આધાર

શ્રીમોટા: માણસ જરૂર કરતાં ઘણું વધારે ખાય છે. સ્વાદને કારણે હોય કે ટેવને કારણે હોય કે ગમે તે કારણે હોય. તેને જીવવાને માટે જેટલી કવૉન્ટીટી (જથ્થો) જોઈએ એના કરતાં ઘણું વધારે ખાય છે. એટલે આયુષ્ય પણ ઘટે છે.

સ્વજન: વધારે ખાય એટલે?

શ્રીમોટા: બધી શક્તિ ખોરાક પચાવવામાં જાય છે. શરીરને ઘટાડવાનું હોય તો પોતાનો ખોરાક ઓછો જોઈશે. હરિને ભજવાવાળાને તો ખોરાક ઓછો જોઈએ. ખોરાક ઓછો કરતાં કરતાં તો સાહેબ, મને બહુ પંચાત પડેલી. નાનપણમાં ભારે મજૂરી ને ખડતલ શરીર. સાડા સાત વર્ષની ઉમરે ઘણી મજૂરી કરવાની એટલે આટલા આટલા મોટા રોટલા હોય તો દોઢ રોટલો ખાતો હતો. આટલો મોટો રોટલો. એકવીસ બાવીસમે વર્ષે આ સાધના શરૂ કરી ત્યારે સમજતો થયો કે ખોરાક ઓછો કરવો જોઈએ. તે અડધો કરતાં કરતાં બહુ પંચાત પડેલી. કારણકે પેટને ટેવ પડી ગયેલી હોય એટલે ધરાવો થાય જ નહિ. એટલે મન એમાં ને એમાં જ રહ્યા કરે - ખોરાકમાં જ, - પેટમાં જ. એ ટેવ છોડતાં છોડતાં મને વર્ષ - દોઢ વર્ષ લાગ્યું હશે.

~ પૂજ્ય શ્રીમોટા સાથે સત્સંગ અગ્રતા - એકાગ્રતા

 

Monday, November 10, 2025

Meson Tutorial for Beginners Pt. 2

Now, let’s move on and add more C files in this project. Because you will have many files in the normal project, otherwise you can manage the compilation of a single file via a command and you don’t need the build system!

Go ahead and create a new file with name greetings.h and write the following code.

#ifndef GREETINGS_H
#define GREETINGS_H

void greet(void);

#endif

We have defined a greet() function prototype in this header file. Let’s create a corresponding greetings.c file where we’re going to actually define this greet() function.

#include "greetings.h"
#include <stdio.h>

void greet(void) {
  printf("hello, world\n");
}

The new file is ready to be consumed! Go back to the main.c file, and let’s use the greetings.h header file and the greet() function. Also, we can remove the use of the stdio.h header file because we are no longer using any function from this header file.

#include "greetings.h"

int main(void) {
  greet();

  return 0;
}

Finally, we need to add this greetings.c file in meson.build and within the executable() function as the next argument. Note: you don’t have to list the header files here.

project('hello-meson', 'c')

executable('main', 'main.c', 'greetings.c')

executable() function takes any numbers of source files.

Go back to the terminal and run.

meson compile -C builddir

Meson will notice the changes, automatically reconfigure if needed, and compile both main.c and greeting.c files. We can run our program as,

./builddir/main
hello, world

Let’s do some refactor now.

As of now, we have two files — main.c and greetings.c files. But, as the project grows, we will have 10 or 20 files or maybe 100+ files. Listing every single file inside the executable() function can become messy. Let’s use variables instead! Create a variable with name srcs, that will hold the list of source files. As it is a list, it needs to be defined with [] as,

project('hello-meson', 'c')

srcs = [
 'main.c',
 'greetings.c'
]

executable('main', srcs)

Let’s compile and re-run to confirm that our changes work as expected.

meson compile -C builddir
./builddir/main
hello, world

Yay!

Sunday, November 9, 2025

Meson Tutorial for Beginners Pt. 1

Meson is a user friendly build system. It uses the Ninja build system under the hood. We need to install a couple of software.

  1. Meson: The subject of this tutorial. For Debian/Ubuntu type sudo apt install meson and it will install Meson for you.
  2. Ninja: When you install Meson, it will also install Ninja for you.
  3. GCC: A C compiler. You can install via sudo apt install gcc or as part of build essential as sudo apt install build-essential. The tutorial uses the C language as an example. That is why we need GCC.

Go ahead and create a folder with the name hello_meson. Inside this folder, create two files - main.c and meson.build.

mkdir hello_meson
cd hello_meson
touch main.c
touch meson.build

Open the main.c file and write the following C code.

#include <stdio.h>

int main(void) {
    printf("hello from meson\n");

    return 0;
}

Open the meson.build file and write the following code.

project('hello-meson', 'c')

executable('hello', 'main.c')

The meson.build file is the manifest file for the Meson build system.

This first line must be the project() function. The first argument to the function is, name of the project. It is different from the executable of the program. It is like the distribution name of the project. Consider that you want to distribute this project as tarball. What name should you give to that tarball? That’s the project name as the first argument of project() function. The second argument is the language of the project which is c in our case. Don’t forget that you need to use single quotes and not double quotes.

Next we used the executable() function. The first argument is the name of the output or the executable e.g. hello and the second argument is the name of the file used to compile the output e.g. main.c.

We are now ready to run the project.

Open the terminal, go inside the hello_meson folder and run the following command.

meson setup builddir

This command sets up the project and creates a builddir folder with necessary files and folders needed for the Ninja build system. You need to run this command only once at the start of the project (think of it as npm init in Node). You should see some output that verifies that set up is ready to compile your project.

Next, run the following command to compile the project.

meson compile -C builddir

This command compiles the project and places the compiled output within builddir. Now, we can run the executable as,

./builddir/hello
hello from meson

If we change the name of the executable in meson.build to main from hello, Meson will generate main as an executable after successful compilation.

project('hello-meson', 'c')

executable('main', 'main.c')
executable('main', 'main.c')

As you can notice from the above commands, we’re not running the meson setup builddir command. As I mentioned previously, you don’t have to run it again.

Let’s now print “hello, world” text instead of “hello from meson”.

#include <stdio.h>

int main(void) {
  printf("hello world\n");

  return 0;
}

You know the commands to see print the “hello, world” text, right?

meson compile -C builddir
./builddir/main
hello world

Yay!

Friday, November 7, 2025

જુઠ્ઠાણું

(પોંડિચેરી) આશ્રમના પુસ્તકાલયના જે ખંડમાં, સામાન્ય વાંચન માટે સમાચારપત્રો રાખવામાં આવતાં, એ ખંડનું નામ એમણે (શ્રીમાં) "False hood" (જુઠ્ઠાણું) રાખ્યું હતું.

~ શ્રી અરવિંદના સાંનિધ્યમાં બાર વર્ષ, નીરોદબરન

Saturday, October 25, 2025

સાધના અને મન

મન હંમેશાં ચંચળ, અસ્થિર અને ભ્રમણશીલ હોય છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે તે હંમેશાં કલ્પનાસૃષ્ટિમાં વિચરે છે. એક પ્રકારની અસ્પષ્ટ, વિપુલ અતૃપ્તિ તેને શાંત રહેવા દેતી નથી. મનને ઐશ્વર્ય, જ્ઞાન અને આનંદ જોઈએ છે. તે જ મનનો ખોરાક છે. તે ન મળવાને લીધે મન હંમેશાં બરાડા પાડે છે. મનની આ ભૂખ સંતોષાય નહિ ત્યાં સુધી તે કાયમનું ચંચળ રહે છે. મન આનંદ, સુખ, શાંતિ કાને માટે માગે છે તે તે આત્માને જ માટે. આત્મા એ જ મનનો સ્વામી, સખા, અશ્વર્ય, પરમાનંદ સર્વસ્વ છે. અને મન તે આત્માની સતત શોધ કરતું હેાય છે. દુન્યવી વસ્તુમાં તેનો પત્તો મેળવવા માટે પહેલાં તેની ખટપટ ચાલુ હોય છે પણ ત્યાં તે ફાવતું નથી. હવે આત્મા મનના સાન્નિધ્યમાં હોવા છતાં મનને તે મળતો નથી. કારણકે મન બહિર્મુખ હોય છે એટલે તેને લીધે તે આત્માથી વિમુખ જ રહે છે.

એટલે સાધનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ મનને અંતર્મુખ કરવાને હેય છે. પ્રકૃતિ મનને બહિર્મુખ કરે છે. પણ મનને અંતર્મુખ કરવા માટે પ્રકૃતિ જ મનને શક્તિ આપે છે. તે શક્તિનું નામ શબ્દશક્તિ. મૂળમાં તો બન્ને એક જ છે. આ શબ્દશક્તિનો આશ્રય કરીને સાધકે અંતર્મુખ થવું.

~ સિદ્ધયોગીઓના સાન્નિધ્યમાં, ડૉ. ભગવતીપ્રસાદ સિંહ

Wednesday, October 22, 2025

ઉદ્યોગ કરો

લેરી પેજ અને સર્જી બ્રેન. કંપનીના માલિક અથવા તો સંસ્થાપકો. ગૂગલ એમનો કોલેજ/મહાવિદ્યાલયનો પ્રોજેક્ટ. કોઈએ એમને સૂચન કર્યું કે તમારો પ્રોજેક્ટ સારો છે, તેમાં આગળ વધો અને પૈસાની જરૂર હોય તો હું આપવા તૈયાર છું. એમણે હા પડી અને અમુક લાખ ડોલરનો ચેક લખી આપ્યો. ચેકમાં કંપનીનું નામ ન હતું લખ્યું કારણકે એમણે કંપનીનું નામ જ વિચાર્યું ન હતું. નામ વગરનો ચેક આ લોકો મહિનાથી પાકીટમાં લઈને ફરતા હતા. ચેક વટાવા માટે કંપનીનું નામ તો નાખવું પડેને!

બંનેએ વિચાર્યું કે આપણો પ્રોજેક્ટ/સોફ્ટવેર શોધન(=search)માં છે તો આપણે કોઈ શોધના પરિણામ રૂપે 1 ની પાછળ 100 મીંડા આવે એટલું બધું આપીશુ. તો કે 1ની પાછળ 100 મીંડાંને શુ કહેવાય? ગૂગલ. તો આપણી કંપનીનું નામ ગૂગલ. પણ પાછળથી ખબર પડી કે એને ગૂગોલ કેવાય. થયું! કેટલાક મહિના પછી કંપનીનું નામ રાખ્યું અને એમાં પણ ખામી નીકળી. ખેર! આજે ગૂગલ દુનિયાની શ્રેષ્ઠ કંપનીઓમાની એક છે અને એના બંને માલિકો દુનિયાના 10 અબજોપતિઓમાં આવે છે. ગૂગલ આજે ઘર-ઘર જાણીતું નામ છે. ડોસાથી માંડી 1 વર્ષના બાળક પણ એ પ્રોજેક્ટ વાપરે છે.

---

કંપની તરફથી બહાર ક્રિકેટ રમવા માટે કહેવામાં કહેવામાં આવ્યું એટલે મારા મિત્રે બોક્સ ક્રિકેટ(=box cricket) બુક કરી એની કંપનીના લોકો રમવા ગયા. ખર્ચો કંપની આપવાની હતી એટલે પૈસાનો કોઈ સવાલ ન હતો. શરૂઆતમાં 80% રકમ (1500-1700) આપ્યાં અને બાકીના રમત પુરી થઇ ગઈ એટલે આપ્યાં. મારા મિત્રની એક ફરિયાદ હતી કે પીચમાં આગળની બાજુ થોડા ખાડા ટેકરા છે તો બોલના ટપ્પા પડ્યા પછી કોઈક વાર તકલીફ પડે છે.

સંચાલન કરનાર વ્યક્તિ આડોડાઇથી વાત કરતાં, સામે પડ્યો કે, હજુ હમણાજ 25,000નો ખર્ચો કર્યો છે, ને તમે ઈ બાને ભાવ ઓછા કરવાની વાત કરો છો જયારે પૈસા તો ચૂકવી દીધા પછીની આ વાતચીત હતી. એટલે પછી એમ નક્કી થયું કે હવે પછી અહીં રમવા આવાનું થતું નથી અને આ ભાઈએ એક ગ્રાહક ખોયો કેમકે પેલા લોકો દર મહિને અહીં રમવા આવતા હતાં.

---

આ લેખનું મથાળું 'ઉદ્યોગ કરો' એમ છે. અહીં, ઉદ્યોગ એટલે પરિશ્રમ પણ થાય અને ધંધો, કંપની, કારખાનું, કે દુકાન, નોકરી પણ થાય. હું તો કહું છું કે તમે એનો બંને મતલબ લો. જો તમે બોક્સ ક્રિકેટ ખોલીને બેઠા હોય તો પરિશ્રમ કરો. ગ્રાહક સાથે તોછડાઈ તમારી આવક ને ઘટાડે છે અને તમારાં ઉદ્યોગને વિકસવા દેતો અટકાવે છે. બેઠે બેઠું ઘણીવાર મળે છે ત્યારે એ પચતું નથી. બાપ-દાદાએ જમાવેલ ધંધો વારસામાં મળતાં ખાલી આવકનો હિસાબ ગણતરીમાં આવે છે, જયારે એમની મહેનતનો હિસાબ ચોપડાની ગણતરીમાં નથી લખેલો આવતો. આથી, વારસદારની અણઆવડત ધંધાને પતનના માર્ગે લઇ જાય છે. બાપ-દાદા ભૈ'સાબ બાપા કરીને, કુનેહ વાપરીને અને વિવેક વાપરીને - જ્યાં જેની જેટલી જરૂર પડી એટલું વાપરીને ધંધો જમાવે છે. ગ્રાહક સાથે સંબંધો બાંધતા અને સાચવતાં વર્ષો નીકળી જાય છે. પણ બેઠું મળતાં આ મહેનતની ગણતરી ના હોય અને જમાવેલ ધંધાનું આભિમાન છેલ્લે ધંધો ડુબાડે છે.

જો તમે મહેનત કરતાં હોય તો ઉદ્યોગ કરો, ધંધો કરો, કંપની ખોલો, દુકાન ખોલો, કારખાનું નાખો કે એનો વિચાર કરો. મહેનત કરતા લોકોને મળો, જાણો, આવડત મેળવો અને ધંધાની પાયાની માહિતી મેળવો એમાં અનુભવ કમાવ. જો ગૂગલના માલિકો એવું વિચારીને બેસી ગયાં હોત કે આપણાથી કંપનીનું નામ પણ સાચું રાખી શકાતું નથી, આપણે ધંધો શું કરવાનાં! તો આજે ગૂગલ ના હોત. પણ એમણે ઉદ્યોગ મહેનત ના છોડી. જરૂરી નથી કે બધું સારું જ થવું જોઈએ આગળ વધવામાં. જરૂરી છે, આગળ વધવું ઉદ્યોગ કરવો/મહેનત કરવી.

ચોક્કસથી નસીબ સફળતામાં અગત્યનો ભાગ ભજવે છે, પણ ખાલી નસીબના જોરે થોડું બેસી રેવાશે. તો તો પછી લોટરી જ સફળતાની સીડી ગણાય!

બધું બેઠાં બેઠાં તો નહિ મળે. મહેનત જરૂરી છે. ટૂંકા રસ્તાઓ(=શોર્ટકટ)થી સફળતા મેળવવાની લાલસામાં લાંબા રસ્તાઓ નો અનુભવ નથી મળતો. જેથી, એક વાર ટૂંકા રસ્તાથી સફળતા મળ્યા પછી એ એનુભવનાં અભાવે ટોચથી સીધા ખાઈમાં પટકાય છે.

આજની સફળતાની વ્યાખ્યાએ પહોંચતા ચાર પેઢીનો સમય લાગે છે. પહેલી પેઢી ખાવા-પીવાની વ્યવ્યસ્થા કરી આપે છે, બીજી પેઢી રહેવાની વ્યવસ્થા કરી આપે છે, ત્રીજી પેઢી કમાવાની વ્યવસ્થા કરી આપે છે, અને ચોથી પેઢીએ ભોગ-વિલાસ(સફળ!) થાય છે. આ ટૂંકા રસ્તાથી તમે પેઢીઓની મહેનત કાપવાની વાત થાય છે. ખાવા-પીવાની સગવડ તમારી આગલી પેઢીએ કરી આપી છે, તમારે રહેવાની વ્યવસ્થા કરવાની છે, તો પણ તમે સફળ છો. જરૂરી નથી કે ભોગ-વિલાસે પહોંચવું જ.દેવું કરીને પણ ઘી પીવું એ સદંતર ખોટું છે. જો તમને કોઈ એ સાચું ગણાવાની વાત કરે છે તો એને ઘીનો વેપારી જ ગણાવો.

સફળતાની વ્યાખ્યા સાથે જો તમે સહમત ના હોય પણ અને એને ગાંડપણમાં ગણાતા હોય તો એને ચોક્કસથી આવનાર પેઢીને સાચું શિક્ષણ આપી ગેરસમજ દૂર કરવી ઘટે. બાકી ભૌતિક ભોગ-વિલાસ અંદર ખાલીપો લાવશે જેનો કોઈ ઉપચાર નથી!

અને છેલ્લે પાછા મુખ્ય મુદ્દા પર આવતા, ઉદ્યોગ કરો.

Monday, October 20, 2025

મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ

સવાલ : 'પરલોકમાં ગયેલા આત્માની સ્થિતિ કેવી હોય છે ? તે વિષે આપનો શો મત છે ? '

તે વિષે સરસાહેબે સ્વાનુભવની ખૂબ સરસ વાત કરી. તેમણે કહ્યું : 'જગતમાંના જુદાજુદા દેશના લોકોએ અને વિદ્વાનેએ આ વિષય પર વિચાર કર્યો છે. તેમણે પણ મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ ટકી રહે છે એ મતને ટેકો આપ્યો છે. પુનર્જન્મની હકીકત કહી છે. તો કેટલાકે તો દિવંગત આત્માની તસવીરે પણુ લીધી છે. બીજાની વાત જવા દો. મારા પોતાના અનુભવની વાત કરું: 'કેટલાંક વર્ષો પૂર્વે મારી પત્ની ગુજરી ગઈ. જીવતી હતી ત્યારે મારા ઘરનો બધો કારભાર તે સંભાળતી. જમીનદારી અને બીજી બધી એસ્ટેટના કાગળપત્રો પણ તેની પાસે રહેતા. હું કાંઈ જોતો નહિ. મૃત્યુ થયા પહેલાં તે થોડાક દિવસ માંદી પડી, અને બેત્રણ દિવસમાં જ મરી ગઈ. તે પછી કોર્ટ માટે કેટલાક કાગળોની મને જરૂર પડી. હું તે કાગળ આખો દિવસ શોધ્યા કરતો. બધાં કબાટ, પેટીઓ શોધી વળ્યો; કાગળ ક્યાંય મળે નહિ. મને ચિંતા થવા માંડી. રાત્રે સ્વપ્નમાં મારી પત્ની આવી. 'આટલી ચિંતા શા માટે કરો છો ?' એમ કહીને તેણે કયા કબાટમાં અને કયા ખાનામાં એ કાગળ મૂક્યા હતા તેનું વર્ણન પણ આપ્યું. હું જાગ્યો એટલે તે માહિતી મેં કાગળ પર નોંધી લીધી અને તે પ્રમાણે કાગળ શોધ્યા. એ જ જગ્યાએથી બધા કાગળ મળ્યા.

~ સર વ્રજેન્દ્રનાથ સાથે મુલાકાતમાંથી, સિદ્ધયોગીઓના સાન્નિધ્યમાં, ડૉ. ભગવતીપ્રસાદ સિંહ

આ પણ વાંચો: साधनाक्षेत्र | इच्छा

Saturday, October 18, 2025

પૈસા અને સમય કેવી રીતે ગુમાવવા

આ એક ભાષાંતરીત લેખ છે. જેનું ભાષાંતર Paul Grahamએ લખેલ How to Lose Time and Money લેખ ઉપર થી કરવામાં આવ્યું છે.

૧૯૯૮ માં જયારે અમે અમારો ઝડપથી વિકસતો ઉદ્યોગ વેચ્યો ત્યારે અમને એ સમયે ઘણા પૈસા મળ્યા હતાં. હવે મારે એ બાબત વિષે વિચારવાનું હતું જેનાં વિષે મેં પહેલા ક્યારેય ન હતું વિચાર્યું. આ મળેલા પૈસા કઈ રીતે ગુમાવવા નહિ. કેમ કે, જેમ ગરીબીમાંથી અમીર બની શકાય તેમ અમીરમાંથી ગરીબ બનવું પણ શક્ય છે. મેં મારી જિંદગીના ઘણા વર્ષો કઈ રીતે અમીર બની શકાય એ રસ્તાઓ શોધવામાં વિતાવ્યા. મારે હવે એ રસ્તાઓ વિષે પણ જાણવાનું હતું જે રસ્તાઓમાં જતાં હું અમીરમાંથી ગરીબ ના થઇ જાવ.

આથી મેં અભ્યાસ કરવાનો શરૂ કર્યો કે કઇ રીતે મોટાં ઉદ્યોગો પતી ગયા. જો તમે મને બાળપણમાં પૂછ્યું હોત કે, અમીરમાંથી ગરીબ કઈ રીતે બનાય છે તો હું તમને ચોક્કસથી જવાબ આપેત કે બધા પૈસા વાપરીને. કેમ કે પુસ્તકો અને ફિલ્મોમાં આવી રીતે જ બતાવે છે જે વાર્તારૂપે સારું લાગે છે. પણ હકીકતે મોટા ઉદ્યોગો વધુ પડતા ખર્ચાઓનાં લીધે નહિ પણ ખોટા રોકાણો ના લીધે ધોવાય ગયા.

વધુ પડતાં પૈસા વપરાય જાય અને તમારું ધ્યાન ના રહે એવું ઓછું બને. કેમ કે એક સામાન્ય વર્ગનો માણસ "આહ, હું બહુ ખર્ચો કરી રહ્યો છું" એવું વિચાર્યા વગર હજારો રૂપિયા વાપરી જ ના શકે. પણ જો તમે (ખોટી જગ્યાએ) રોકાણ કરવાની શરૂઆત કરો તો આંખનાં પલકારામાં લાખો (અથવાતો જેટલા ધારો એટલા) ગુમાવી શકો છો.

સામાન્ય વર્ગના લોકો જયારે મોંઘી વસ્તુઓ પાછળ પૈસા ખર્ચે તો તરત જ તેમને મગજમાં ઝબકારો થાય કે પૈસાનો વધુ ખર્ચ થાય છે, પણ આ ઝબકારો/આ એલાર્મ રોકાણ કરો ત્યારે નથી થતો/વાગતો. મોંઘી વસ્તુઓ પાછળ પૈસા વાપરવા એ સ્વચ્છંદતા જેવું છે. તમને નાનપણથી જ શીખવવામાં આવ્યું હશે કે કરકસરથી પૈસા વાપરવાં સિવાય કે તમને લોટરી લાગી હોય કે પછી બાપદાદાનાં પૈસા હોય. પણ જયારે તમે રોકાણ કરતાં હોય ત્યારે આ કરકસરની ચિંતા નથી થતી કેમકે તમે પૈસા વાપરી નથી પણ એકમાંથી બીજામાં નાખી રહ્યા છો. તેથી જ જે લોકો તમને મોંઘી વસ્તુઓ વેચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે તેઓ કહે છે કે "તે એક રોકાણ છે."

આ સમસ્યાનો ઉકેલ એ છે કે તમે નવા એલાર્મ ગોઠવો. આ સરળ કામ નથી. કરકસર તો ઘણાના લોહીમાં હશે પણ ખોટી જગ્યાએ પૈસાનું રોકાણ કરવાનું અટકવું એ અઘરું છે પણ શીખવાની જરૂર છે. એવું બની શકે કે કોઈ વાર એમાં વિરોધાભાસ પણ આવે.

આ ઉપરથી થોડા દિવસ પહેલાં મને એક વિચિત્ર સમજાઈ: સમયનું પણ કાંઈક આવું છે. તમારો સમય માજા કરવામાં વેડફાય એના કરતા તમે કામ કરો છો એવું લાગે છે એમાં ખતરનાક રીતે સમય વેડફાય છે. જયારે તમે ખાલી એમાં મઝા માટે સમય વેડફી રહ્યા હોય ત્યારે તમને સ્વચ્છંદ જેવું લાગશે. એટલે થોડા સમયમાં જ એ એલાર્મ વાગશે કે ખોટો સમય વેડફાઈ રહ્યો છે. સવારે ઉઠીને આખો દિવસ ટીવી જોવું અને કાંઈ જ ના કરવું, એવું વિચારોતો તમને તરત જ ખબર પડશે કે આતો સાવ સમય વેડફવા જેવી વાત છે, આવું વિચારોતો પણ કાંઈક થાય છે. આખા દિવસની વાત તો દૂર રહી હું 2 કલાક પણ ટીવી જોવું તો કાંઈક કાંઈક થવા લાગે છે.

એવા ઘણા દિવસો ગયા છે જયારે હું દિવસના અને મારી જાત ને પૂછું કે આજે શું કર્યું તો ખબર પડે કે કાંઈ નહિ. કેમ કે, એ બહારથી જોતા એમ લાગે કે હું કામ કરું છું પણ ખરેખર એવું નથી. જેમ કે, ઇ-મેઇલ જોવા અને જવાબ આપવા, તમે તમારી ઓફિસની જગ્યાએ બેસીને કાંઈક કરો છો. એ કામમાં મઝા નથી આવતી તો એનો મતલબ એવો થશે કે તમે કાંઈક કામ કરી રહ્યા છો. કેમ કે, કામ નથી પણ કામ જેવું કરો છો એમાં પેલો એલાર્મ નહિ વાગે. પણ જો આખો દિવસ તમે સોફા પર બેસીને ટીવી જોશો તો ચોક્કસથી લાગશે કે, આતો આપણે ખોટા રસ્તે જઈ રહ્યા છીએ, જિંદગી બરબાદ કરી રહ્યા છીએ.

તો સમયની બાબતમાં પણ પૈસાની જેમ માત્ર આનંદ કરવાથી દૂર રહેવું એટલું પૂરતું નથી. પેલાના સમયમાં, પાષાણયુગમાં કે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પેલા એવું હશે પણ હાલતો નહિ જ. કુદરતે આપેલો એ એલાર્મ આપણને હંમેશા સ્વચ્છન્દ બનતાં રોકે છે. પણ દુનિયા હવે બહુ જટિલ બની ગઈ છે અને નવી નવી તરકીબો વાપરીને એ પેલાં એલાર્મ વગાડવા દેતી નથી. એમાં પણ સૌથી ખરાબ તો એ છેકે એમાં આપણે સ્વચ્છન્દ બનીને આનંદ પણ નથી કરી શકતા.


Friday, October 17, 2025

ભગવાનની કરુણાદૃષ્ટિ

(પંડિત ગોપીનાથ) કવિરાજના મનનું ઘડતર કરવામાં આ (શિવરામ-કિંકર) મહાત્માની યોગ-સિદ્ધિ, સ્વતંત્ર વૃત્તિ, તેમની અનન્ય રામભક્તિ અને તેમના અગાધ જ્ઞાનનો ઘણો મોટો ફાળો છે. તેમના અનેક શિષ્યો હતા. તેમાં સ્વામી અભેદાનંદની પણ ગણના થાય છે. કવિરાજ લગભગ સાત વરસ તેમના સંપર્કમાં રહ્યા (૧૯૧૧-૧૯૧૭). 

એક વાર ભક્તિના મહિમાનું વર્ણન કરતાં પોતાના જીવનમાં બનેલા એક પ્રસંગની વાત કવિરાજને કહેવા લાગ્યા, “હું કોઈની પાસે ક્યારેય માગતો નથી. તેમ જ મારી પાસે મારી પોતાની કંઈ મિલકત નથી. તોપણ મારી આજીવિકા ચાલે છે. ઈશ્વરની એવી જ ઇચ્છા હોય એમ લાગે છે. એક દિવસ હું વરાહનગરમાં અભેદાનંદને વેદાંત શીખવતો હતો. એટલામાં એક પોસ્ટમેને ઈન્સ્યુઅર્ડ કવર મારા હાથમાં મૂક્યું. મેં તે કવર ઉઘાડડ્યું. અંદર ત્રીસ રૂપિયા અને પત્ર હતો. મેં કાગળ વાંચ્યો. વાંચ્યા પછી મારી આંખમાં આંસુ આવ્યાં. અભેદાનંદને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું. તેણે પૂછયું : 'શી વાત છે, મહારાજ?' મેં ખુલાસો કર્યો, 'પ્રમદાદાસ મિત્ર નામના એક માણસે મને ૩૦ રૂપિયા મોકલ્યા છે. સાથે એક પત્ર પણ મોકલ્યો છે. પત્રમાં લખ્યું છે કે ' ત્રણ દિવસ પહેલાં મને સ્વપ્નમાં ભગવાન શંકરે દર્શન દીધું, અને કહ્યું કે આજે ત્રણ દિવસથી તું મને જે મહાનૈવેધ આપે છે તે હું લેતો નથી. મારો ભક્ત શિવરામ-કિંકર વરાહનગરમાં આજે ત્રણ દિવસથી માત્ર બિલ્વપત્ર ખાઈને જ રહે છે.' અને સ્વપ્નમાં જ તેમણે મને આપનું સરનામું આપ્યું. એ સરનામે તમને ૩૦ રૂપિયા મોકલું છું, તેનો સ્વીકાર કરશો. શિવરામ-કિંકર મહાશયે આગળ એમ કહ્યું કે હું ખાતો નથી તેની કોઈને ખબર નહોતી. 

પોતાના ભક્ત ઉપર પરમેશ્વરની કેટલી કરુણાદૃષ્ટિ હોય છે તે જોઈને મારી આંખમાં આંસુ આવ્યાં.

~ સિદ્ધયોગીઓના સાન્નિધ્યમાં, ડૉ. ભગવતીપ્રસાદ સિંહ

Wednesday, October 8, 2025

ચિત્રગુપ્તનો ચોપડો

એક દિવસ યોગી હરનાથની પાસે હું બેઠો હતો. ત્યાં એક ભાઈ આવ્યા. તે રેલવેમાં નોકરી કરતા હતા. મારા પરિચિત હતા. એમની દસેક વર્ષની પુત્રીનું સર્પદંશથી અવસાન થયું હતું અને એનો ઘેરો વિષાદ એમના ચહેરા પર દેખાઈ આવતો હતો. એ ભાઈએ કેવી રીતે સર્પદંશ થયો તેની વાત કરતાં કહ્યું :

‘સાંજે નિશાળેથી છૂટીને છોકરી ઘેર આવી. ભંડકિયામાં છાણાં લેવા ગઈ તો કાળોતરો કરડયો. સાપે એટલા જોરથી દાઢ બેસાડી કે છોકરીએ હાથ ખેંચી લીધો તો સાપ ક્યાંય સુધી ખેંચાઈ આવ્યો. હું ત્યારે હાજર નહોતો. પણ છોકરીની ચીસ સાંભળી ઘરમાં બધાં દોડ્યાં. સાપ નાસી ગયો. છોકરીને તત્કાળ દવાખાને પહોંચાડી. છેલ્લી ઘડીએ મારો મેળાપ થઈ શક્યો. એના અંતકાળે હાજર રહી શક્યો એટલું જ. કાંઈ કારી ન ફાવી. છોકરી છાણાં લેવા ગઈ એ પહેલાં થોડી જ વારે મારાં મા છાણાં સરખાં કરવા ગયાં હતાં, પણ તેમણે સાપ નહોતો જોયો. મારી દીકરીનો કાળ આવ્યો હશે, બીજું શું ?'

આ ભાઈનાં માતુશ્રી અત્યંત વૃદ્ધ છે. અવસ્થાને આરે પહોંચેલાં. ઘડીભર એમ થઈ જાય કે આવી ઊગીને ઊભી થતી અને રમતી-જમતી બાળાને જ સર્પ કેમ કરડયો હશે? કોઈનું પણ આવું મૃત્યુ કરુણ ગણાય, પણ થોડી ક્ષણોમાં જ એક ખર્યા પાનને બદલે ખીલતી કૂંપળને જ કાળની દાઢ કાપી નાખે, ત્યારે મન વિચારે ચડી જાય છે : આમ કેમ ? આવા પ્રસંગોમાં વિધિની વિચિત્રતા સિવાય કાંઈ દેખાતું નથી. મેં યોગી હરનાથને પૂછ્યું :

'આવા અઘટિત અને અકાળ મૃત્યુનો કાંઈ ખુલાસો મળી શકે ખરો?'

‘ખુલાસો તો હરેક વાતનો હોય છે, ભાઈ! પણ એને વાંચવા માટે કોણ મથે છે ?'

યોગી હરનાથે ગંભીર ભાવે કહ્યું. આ કરુણ બનાવ તેમના સમભાવી હૃદયને સ્પર્શી ગયો લાગ્યો. પણ પેલા ભાઈનો વિષાદ દૂર કરવા એમણે ન આશ્વાસન આપ્યું, ન કોઈ ઉપદેશ આપ્યો. આવે પ્રસંગે સંસારની અસારતા ને ક્ષણભંગુરતાનું ગાણું ગમે તે ગાઈ શકે છે. યોગી હરનાથે આમાંનું કાંઈ ન કર્યું. પેલા ભાઈ તરફ એક અત્યંત કરુણાભરી દૃષ્ટિ નાખી તે ઊંડા ધ્યાનમાં સરી ગયા. થોડી વાર શાંતિ છવાઈ ગઈ. જાણે સ્પર્શ કરી શકીએ એવી સઘન શાંતિ. યોગી હરનાથે નેત્રો ખોલ્યાં ત્યારે એક જુદી જ ચમક હતી. વાતનો દોર સાંધતાં તેમણે મને કહ્યું :

'આ વિશ્વમાં કાંઈ અકારણ નથી, અહેતુક નથી અને અચાનક - અકસ્માતરૂપે પણ નથી. દરેકના કાર્યકારણની સાંકળ અદીઠ રીતે વણાઈ ગઈ હોય છે. તમારા દરેક કર્મનો હિસાબ રાખનારું કોઈ બેઠું છે તે કદાપિ ન ભૂલશો. યમરાજના દરબારમાં ચિત્રગુપ્તને ચોપડે તમારું કાર્ય ચડી ગયું જ હોય છે.'

યોગી હરનાથને મુખે આવી પૌરાણિક કલ્પના સાંભળી મને નવાઈ લાગી. તેમણે તરત જ કહ્યું :

‘ચિત્રગુપ્તનો ચોપડો એ પરીકથા જેવું લાગે છે ને! પણ ખોટું નથી હોં ભાઈ, તલમાત્ર ખોટું નથી. આપણા પૌરાણિક દ્રષ્ટાઓ શબ્દના સ્વામી હતા અને બહુ કલ્પનારમ્ય રીતે એ સનાતન સત્ય કહેતા આવ્યા છે. ચિત્રગુપ્તનો ચોપડો તો ગુરુમહારાજની કૃપાથી થોડોઘણો હું વાંચી શકું છું. એટલે આ કહું છું. ચિત્રગુપ્ત એટલે તમારા દરેક કાર્યની તમારા અંતઃકરણ પર જે છાપ પડ્યા કરે છે તે – ગુપ્ત ચિત્ર. દરેક કાર્યની સૂક્ષ્મ સંસ્કારરૂપે ફોટો ફિલ્મ પડી જાય છે. મૃત્યુ પછી પણ એ માનવીની સાથે આવે છે અને સમય જતાં પાકકાળે એનાં ફળ ભોગવવાં જ પડે છે.'

પણ યોગી હરનાથે આ વાતની પછી વિશેષ ચર્ચા ન કરી. જીવનના ગૂઢ પ્રશ્નો વિશે કોઈ વાર, કોઈ વિદ્વાનનો મત હું ટાંકતો તો યોગી હરનાથ હસીને કહેતા :

‘બાબા, એ તો સ્પેકુલેશન. અમારે ત્યાં તો, विश्वं विचक्षते धीरा योगराध्दने चक्षुषा | યોગદૃષ્ટિની સર્ચલાઇટથી બધું જોવામાં આવે છે. યોગીને મન અનુમાન-પ્રમાણની કંઈ કિંમત નથી. એ તો યોગજ પ્રત્યક્ષમાં માને છે.'

અને આજે આ 'યોગજ પ્રત્યક્ષ' દૃષ્ટિનો મને પુરાવો મળી ગયો. યોગી હરનાથે પેલા ભાઈને પૂછ્યું : 'તમે આ પહેલાં ગામના સ્ટેશનમાસ્ટર તરીકે કામ કરતા હતા?'

'જી હા.'

‘ત્યારે તમારા ક્વાર્ટર્સની સામે એક લીમડો હતો. લીમડા નીચે પાણીની નાંદ હતી અને ત્યાં તમે બકરી બાંધતા ?'

'જી હા, બરાબર.'

'અચ્છા. એ જગ્યાની પાસે એક બગીચા જેવું હતું ને ત્યાં તમારી દીકરી ફૂલો ચૂંટવા જતી ?'

'જી, હા. પૂજાનાં ફૂલો અમે એ ફૂલવાડીમાંથી લાવતાં અને મારી દીકરી ઘણી વાર ફૂલો લેવા જતી.'

‘ત્યારે તમારી દીકરીને પગે ખરજવું થયું હતું ?'

'હા, બરાબર. ઘણા ઉપચાર કરેલા પણ મટતું નહોતું.'

'તો એ સમયે પણ આ સર્પે તેને ફૂલવાડીમાં દંશ દેવા પ્રયત્ન કર્યો હતો. પણ સમય પાક્યો ન હોવાથી એ ફાવ્યો નહોતો. ત્યાંથી એ માલગાડીના વૅગનમાં ચડયો. અહીં ઊતર્યો. દરેક પ્રાણીને તે જાણે કે ન જાણે પણ પૂર્વકર્મનો વૅગ ખેંચી જાય છે. એ પ્રકૃતિની અંધ પણ અચૂક શક્તિ છે ને પોતાનો હિસાબ પતાવે ત્યારે જ જંપે છે.’

પેલા ભાઈ તો આશ્ચર્યમાં ગરકાવ થઈ ગયા. મારે માટે પણ કર્મની ગહન ગતિમાં તેજનો એક લિસોટો પડતો હતો. યોગી હરનાથે જે સ્થળનું વર્ણન કર્યું ત્યાં તે કદી ગયા નહોતા કે આ છોકરીને પણ જોઈ નહોતી. યોગી હરનાથે આગળ કહ્યું :

'આટલી સ્થૂળ ભૂમિકાની વાત એટલા માટે કરી કે એની પાછળ રહેલી જે સૂક્ષ્મ શક્તિ કાર્ય કરે છે એની તમને પ્રતીતિ થાય; નહીં તો—” મારા તરફ ફરી સહેજ મલકી યોગી હરનાથે ઉમેર્યું : 'યોગી ઉપર તો આક્ષેપ છે કે દીવાલ પાછળ શું છે એ ન દેખે ને બ્રહ્માંડ પારની વાતો કરે, ખરું ને ?’

'દીવાલ દૂર કરે તો નહીં.' મેં કહ્યું.

પેલા ભાઈએ આ બધી હકીકત સાચી છે એની સંમતિ આપી એટલે યોગી હરનાથે સૂક્ષ્મ જગતનો પડદો ઊંચકતાં કહ્યું :

'આવી નિર્દોષ, નાની બાળાને સર્પદંશ થાય એટલે લાગી આવે. સ્વાભાવિક છે. પણ પૂર્વજન્મમાં આ છોકરીએ એક માણસને ઝેર દઈ મારી નાખ્યો હતો. એનું વેર લેવા તે સર્પ થયો. માણસનું વેરઝેર એને કેટલી અધમ કક્ષાએ ખેંચી જાય છે એ તમે જોઈ શકો તો વેરવૃત્તિને કદી અંતરમાં સ્થાન ન આપો.'

ભૂતકાળની આટલી વાત કરી ભવિષ્યનું સૂચન આપતાં યોગી હરનાથે પેલા ભાઈને કહ્યું :

'તમારી દીકરીના મરણથી તમે એને સદાને માટે ખોઈ નથી નાખી. અફસોસ ન કરશો. તમારી સાથે એના ઋણાનુબંધ હજુ છે. અને તમારે ત્યાં એ ફરી વાર દીકરી તરીકે જન્મ લેશે. તમારી પેલી છોકરીનો જ જીવાત્મા આવ્યો છે એની નિશાની પણ તમને મળી જશે. એના પગે ખરજવા જેવો ડાઘ હશે. શિવગુરુની કૃપા હો !'

મેં જોયું તો પેલા ભાઈના ચહેરા પરથી ઉદાસી ચાલી ગઈ હતી. શ્રદ્ધાનો નવો ઝગારો હતો. આ ભાઈને ત્યાં પછી પુત્રીનો જન્મ થયો ને તેને પગે ખરજવા જેવો ડાઘ પણ હતો. હજારો પુસ્તકો અને પ્રવચનો કરતાં આવો એકાદ નક્કર અનુભવ માણસની આંખો ઉઘાડી દે છે. એ દિવસે ચિત્રગુપ્તના ચોપડાની એક લીટી જાણે યોગી હરનાથે વાંચી બતાવી. સામાન્ય રીતે આવી બાબતોમાં એ મૌન રહે છે. પણ એક પિતાની દારુણ વ્યથા જોઈ એમનું કરુણાભર્યું અંતર ઊઘડી ગયું હશે.

શબ્દોના આશ્વાસનમાં આપણે શાંતિ ખોળીએ છીએ, પણ સત્યની ઝલક પામીએ તો ?

~ યોગી હરનાથના સાનિધ્યમાં, મકરન્દ દવે

Sunday, October 5, 2025

મને મોટા ભાગના સોફ્ટવેર ગમતા નથી

આ એક ભાષાંતરીત લેખ છે. જેનું ભાષાંતર Ryan Dahlએ લખેલ I hate almost all software લેખ ઉપર થી કરવામાં આવ્યું છે. બધા જ હક્કો Ryan Dahlને આધીન છે અને અહીં આ ભાષાંતરીત લેખ મૂળ લેખકની પરવાનગી બાદ મુકવામાં આવ્યો છે.

તે લગભગ દરેક સ્તરે બિનજરૂરી અને જટિલ છે. હું એવા વ્યક્તિને ધન્યવાદ આપવાં માંગુ છું જે ઝડપથી અને સરળ રીતથી આપેલા કામને પતાવી શકે આ ખીચડામાં. મને એવા જ સોફ્ટવેર પસંદ છે, જેને હું સરળતાથી સમજી શકું છું અને મારુ કામ પતાવી શકું છું. જો એ જટિલ હોય તો એને હું સહન કરવા (સમજવા) તૈયાર છું પણ પછી એ મારા કામના પ્રમાણમાં હોવી જોઈએ.

ગયા વર્ષે મને લાગ્યું કે આખરે હું યુનિક્સના સિદ્ધાંતો સમજી શક્યો છું: ફાઇલ ડિસ્ક્રિપ્ટર અને પ્રોસેસ, જે C દ્વારા સંચાલિત થાય છે. આ એક સુંદર વિચાર છે. પરંતુ આપણે જેની સાથે કામ કરીએ છીએ, એ આ નથી. જટિલતા કાબૂમાં રહી નથી. એની જગ્યાએ DBus અને /usr/lib અને Boost અને ioctls અને SMF અને signals અને volatile variables અને prototypal inheritance અને _C99_FEATURES_ અને dpkg અને autoconf સાથે કામ કરવું પડે છે.

આપણામાંથી જેઓ આ સિસ્ટમ પર કામ કરી રહ્યા છે તેઓ એની જટિલતામાં વધારો કરી રહ્યા છે. જેમકે, તમારે તમારું સિસ્ટમ ચાલે એ માટે $LD_LIBRARY_PATH સમજવું પૂરતું નથી, હવે તમારે $NODE_PATH પણ સમજવું પડશે – આ રહ્યો મારો નાનો ઉમેરો, જે જટિલતા તમારે હવે શીખવી પડશે! વપરાશકર્તાઓ - જે ફક્ત વેબપેજ જોવા માંગે છે - એમને કોઈ ફરક પડતો નથી. એમને કોઈ ફરક પડતો નથી કે તમે  /usr કેવી રીતે ગોઠવ્યું છે, એમને કોઈ ફરક પડતો zombie processesથી , એમને કોઈ ફરક પડતો bash tab completionનો , એમને કોઈ ફરક પડતો કે Node સાથે zlib dynamically જોડાયેલ છે કે statically. એક સમય એવો આવશે કે હાલમાં રહેલી સિસ્ટમની જટિલતા એ હદે વધી જશે કે કાંઈક એમાં નવાનો ઉમેરો કરવાનું અશક્ય બની જશે. જ્યારે આવું થશે, ત્યારે આ બધું કચરામાં જશે. આપણે boost, glib અને autoconf ને ટોયલેટમાં વહાવી દેશું અને કદી એની તરફ નજર પણ નહીં કરીએ.

તમારામાંથી જેઓને હજીપણ પ્રોગ્રામિંગ ભાષાની નાની-નાની વિગતો શીખવામાં આનંદ આવે છે - જેમકે જે લોકો ખુશી અનુભવે છે NaN અને null વચ્ચેના તફાવતની વાતો કરવામાં - એ લોકોને ખબર નથી કે આખું સિસ્ટમ કેટલું ખરાબ હાલતમાં છે. જો તમને કોડમાં બધી = સાઇન સરખી લાઇનમાં ગોઠવવી “ક્યૂટ” લાગે છે, જો તમે વિન્ડો મેનેજર કે એડિટરને કન્ફિગર કરવામાં સમય વેડફો છો, જો ટેસ્ટ રનરમાં યુનિકોડ ચેક માર્ક મૂકો છો, જો કોડ ડિરેક્ટરીઝમાં બિનજરૂરી hierarchy બનાવો છો, અથવા જો તમે ફક્ત સમસ્યા હલ કરવાને બદલે બીજું બધું કરો છો – તો તમે હજી સમજ્યા નથી કે આખું સિસ્ટમ કેટલું ખરાબ હાલતમાં છે. glib ઓબ્જેક્ટ મોડેલની કોઈને કાંઈ જ પડી નથી.

સોફ્ટવેરમાં મહત્વની એક જ વસ્તુ છે – વપરાશકર્તાનો અનુભવ.

Saturday, October 4, 2025

મંગળ ગ્રહ પર જીવન

મારા સીધા સચોટ પ્રશ્નનો જવાબ આપવાને બદલે યોગી હરનાથ જુદા જુદા લોકમાં સરી ગયા હોય એમ લાગ્યું. પણ ના, તેમણે તરત જ કહ્યું :


'આ પૃથ્વી સિવાય આપણા ગ્રહમંડળમાંયે બીજે જીવન છે. મેં એનો અનુભવ કર્યો છે.’
 

હું અવાક બની સાંભળી રહ્યો.
 

‘મંગળની જ વાત કરું. એમાં તામ્રનું પ્રમાણ વધુ છે એટલે એનો રંગ લાલ છે. ત્યાં માનવી છે, પશુ છે, વનસ્પતિ છે, માણસો છે – ઊંચાં ને રૂપાળાં. વિજ્ઞાનમાં તો આ પૃથ્વીના લોકો કરતાં ઘણા આગળ. ત્યાં આધ્યાત્મિકતાનું નામનિશાન નહીં. શક્તિ-શક્તિ – શક્તિ-ભૌતિક શક્તિના જોરાવર ઉપાસકો, પણ ત્યાંયે રોગ અને મૃત્યુ તો ખરાં જ.'
 

યોગી હરનાથે થોડી વાર વિચાર કરી કહ્યું :
 

'આ બધી 'અરેબિયન નાઇટ્સ'ની વાતો લાગે છે ને ! કાંઈ ફિકર નહીં. પૃથ્વીએ એક નવા યુગમાં પ્રવેશ કર્યો છે. હવે સૂર્યમંડળનાં રહસ્ય ખુલ્લાં થતાં જશે. આંતરગ્રહની અવકાશયાત્રા પણ શરૂ થશે અને ત્યારે એક યોગીએ કહેલી હકીકત ભારતની આધ્યાત્મિક શક્તિની પ્રતીતિ કરાવશે.'
 

યોગી હરનાથ જે સ્વસ્થતાથી, જે શાંતિથી, વાસ્તવિક ધરતી પર ખડા રહીને વાત કરતા હતા તે મારે મન વિસ્મયજનક હતું. આવી અદ્ભુત વાતનું પણ તેમને કંઈ આશ્ચર્ય નહોતું. મંગળના ગ્રહ પર નજર માંડી એટલું બોલ્યા : 'એને આપણા મહર્ષિઓએ ‘ભૌમ’ કહ્યો છે ને ! એ ભૂમિનો પુત્ર. એમાં ભૂમિના અંશો હોય એમાં નવાઈ શી !'

~ યોગી હરનાથના સાનિધ્યમાં, મકરન્દ દવે

Wednesday, October 1, 2025

વાત, પિત્ત, અને કફ: એક પરિચય

શરીર પંચ માહાભૂતોનું બનેલું છે - આકાશ, પૃથ્વી, વાયુ, અગ્નિ, અને પાણી. આ પાંચમાં આકાશ અને પૃથ્વીને ગતિ નથી. આકાશ ખાલી જગ્યા છે, વ્યાપક છે જયારે પૃથ્વી પોતાની મેળે ગતિ કરી શકતી નથી. આમતો, આ પાંચેય તત્વો જડ છે, પણ એમાં વાયુ, અગ્નિ, અને પાણીને ગતિ છે. વાયુ (પવન) વાય છે. અગ્નિના ભડકા ઉપર ચઢે છે અથવા ફેલાય છે, જયારે પાણી વહેતુ જાય છે નીચી સપાટી તરફ.
 

આમ, આ શરીર પંચ માહાભૂતોનું બનેલું હોવા છતાં આ શરીરરૂપી સંચાને ગતિ પાણી, અગ્નિ, અને વાયુ આપે છે. આયુર્વેદની ભાષામાં વાત(વાયુ), પિત્ત(અગ્નિ), અને કફ(પાણી) કહે છે. શરીરમાં આ ત્રણેયનું પ્રમાણ જળવાય રહે ત્યાં સુધી આપણે આરોગ્ય ભોગવી છીએ. પણ જયારે એમાં વધઘટ થાય ત્યારે રોગ આવે છે. આ વાત, પિત્ત, અને કફના વધઘટના આધારે આપણે બહારથી એટલું વધઘટનું લઇ સંતુલનમાં પાછું લાવવું પડે છે.
 

ખોરાક પણ પંચ માહાભૂતોનો બનેલો હોવાથી શરીરમાં જઈને એમાંથી પંચ માહાભૂતો છુટા પડે છે. જરૂર કરતા વધારે તત્વો મળે ત્યારે એ શરીરને બગાડે છે અને આમ (આયુર્વેદની ભાષામાં ‘કાચું’)માં વધારો કરે છે.
 

ફક્ત આહાર(ખોરાક)થી જ વાત, પિત્ત, અને કફના પ્રમાણમાં વધઘટ નથી થતી પણ વિહાર(ખોરાક સિવાય)ની બાબતોથી પણ વાત, પિત્ત, અને કફના પ્રમાણમાં વધઘટ થાય છે. જેમકે, ઠંડી(પાણી)માં વધુ રહેવાથી કફ વધે છે, ગરમી(તાપ/અગ્નિ)માં વધુ રહેવાથી પિત્ત વધે છે, અને બહુ બોલબોલ કરવાથી વાયુ વધી પડે છે.
 

વાત, પિત્ત, અને કફ આમતો આખા શરીરમાં વ્યાપેલો છે, છતાં તેમનું ખાસ સ્થાન - વાયુ ડુંટીની નીચે રહે છે, પિત્ત ડુંટીની ઉપર અને હૃદયની નીચે એટલે એમની વચ્ચે રહે છે. જયારે, કફ હૃદયની ઉપર રહે છે. આ ઉપરાંત ઘડપણમાં વાયુનો કોપ વધારે જાણવો જયારે જવાનીમાં પિત્તનો અને બાળપણમાં કફનો કોપ જાણવો. એજ પ્રમાણે રાત્રિ કે દિવસના અંત ભાગમાં વાયુનો, મધ્ય ભાગમાં પિત્તનો અને શરૂઆતના ભાગમાં કફનો કોપ જાણવો. અહીં ના અટકતાં, ભોજન પચી જાય પછી વાયુનો કોપ, ભોજન કરતાં સમયે પિત્તનો કોપ અને શરૂઆતમાં કફનો કોપ જાણવો.

~ અષ્ટાંગ હૃદયમાંથી


Tuesday, September 23, 2025

ચમત્કારિક સિદ્ધિ અને ભક્તિ

તેમણે [નાનાભાઈ] શ્રીમન્ નથુરામ શર્મા પાસે યોગ સાધેલો, અને કહેવાતું કે કાંઇક સિધ્ધિ પણ મેળવેલી. એક વાર મેં એમને ચમત્કારો વિષે પૂછયું ત્યારે કહે ‘ચમત્કારો નથી એવું ન કહેવાય, પણ તેનું મહત્વ શું ? માણસને ગોળીથી ઘાયલ કરો કે મૂઠ મારીને ઘાયલ કરો, તેમાં ફેર શું ? મારામારી માટે એક નવું શસ્ત્ર ઉમેર્યું. મૂળ વાત ચિત્તશિદ્ધિ અને ચિત્તના ઊર્વીકરણની છે. તે તો આવા યોગ વિના પણ થઈ શકે. બાપુએ મને એક વાર પ્રાણાયામ શીખવવા કહેલું, ત્યારે મેં તેમને લખ્યું કે આ પ્રાણાયામ વગેરે તો અમારા જેવાની ભટકતી ચિત્તવૃત્તિને ઠેકાણે લાવવા માટે છે. આપ તો માળા હાથમાં લ્યો અને ચિત્ત એકાગ્ર થઈ જાય; રામમય બની જાય ! ત્યાં યોગનું કામ શું ? આપણા ગામડિયા સંતોએ ભક્તિની વાત કરી યોગને પરાજિત કરેલ છે.'

~ 'સદ્ ભિઃ સંગઃ' પુસ્તકમાંથી, મનુભાઈ પંચોળી "દર્શક"

Friday, September 19, 2025

જ્યોતિષશાસ્ત્ર: રાશિ

રાશિની સંખ્યા કુલ બાર છે, જે નીચે પ્રમાણે છે.

૧. મેષ
૨. વૃષભ
૩. મિથુન
૪. કર્ક
૫. સિંહ
૬. કન્યા
૭. તુલા
૮. વૃશ્ચિક
૯. ધન
૧૦. મકર
૧૧. કુંભ
૧૨. મીન

અહીં આ રાશિઓનો ક્રમ અગત્યનો છે. મિથુન રાશિનો ક્રમ ૩ છે, તો તુલા રાશિનો ક્રમ ૭ છે અને મીન રાશિનો ક્રમ ૧૨ છે. આ ક્રમ હંમેશા અફર રહેશે અને કુંડલીમાં રાશિઓ આ ક્રમ પ્રમાણે જ ગોઠવવાંમાં આવે છે. થોડો સમય કાઢી આ ક્રમમાં રાશિઓ ને યાદ કરી લેવી.

કુંડળી દોરવાં માટે સૌ પ્રથમ ભગવાન ગણેશનું નામ લઇ એક લંબચોરસ બનાવો.

હવે એમાં બે આડા લીટા તાણો.


હવે એમાં હીરા આકારના ચતુષ્કોણ બનાવો.

 

આ થઈ કુંડલી અથવાતો અંતરિક્ષનું કાગળ પર બાર વિભાગમાં ચિત્રણ. ગણી જુઓ બાર ચોસલા પડતાં હશે, દરેક રાશિ માટે એક. હવે હું આ ખાનાઓ માં ક્રમ (૧ થી ૧૨) મુકું છું. ધ્યાનથી જોજો આ ક્રમને, કેમકે ક્રમ પણ અહીં અગત્યનો છે અને બદલાવો ના જોઈએ.

 












ફરીથી કહેવાનું કે આ ક્રમ અગત્યનો છે માટે યાદ રાખવો જરૂરી બને છે. આ ક્રમ ઘડિયાળના કાંટા ની વિરુદ્ધ દિશામાં છે.

માની લો, કે કોઈ વ્યક્તિનાં જન્મ સમયની રાશિ મિથુન છે, તો મિથુન રાશિ પ્રથમ ખાનાંમાં આવશે. બીજા ખાનામાં અથવાતો સ્થાને રાશિના ક્રમ અનુસાર કર્ક રાશિ આવશે. જયારે ત્રીજા સ્થાને સિંહ રાશિ એમ અનુક્રમે આવશે.


ચાલો તો આ ક્રમ પ્રમાણે બીજી રાશિઓને પણ સ્થાનમાં ગોઠવીએ.




પણ ગ્રહોનું એવું નથી. ગ્રહો આ પ્રમાણે અનુક્રમે નહિ આવે. એતો જન્મ સમયે જેતે સ્થાન પર હશે એ પ્રમાણે આવશે. તેનાં વિષે આગળ વાતો કરીશું પણ એની પહેલાં ગ્રહો જાણી લઈએ. નીચે આપેલાં ગ્રહો કુંડલીમાં સ્થાન ધરાવે છે.

સૂર્ય
ચંદ્ર
મંગળ
બુધ
ગુરુ
શુક્ર
શનિ
રાહુ
કેતુ

રાહુ અને કેતુ પિંડ ગ્રહો નથી મતલબ કે એનું ભૌતિક અસ્તિત્વ નથી જેમ સૂર્ય, મંગળ કે ગુરુનું છે પણ આ બંને ગ્રહો છાયા ગ્રહો છે અને બંનેનું સ્થાન જ્યોતિષમાં છે.

તો હવે આ લેખને અહીંયા રાખીએ. મળીએ આવતાં લેખમાં.


Monday, September 15, 2025

તમારી ઓનલાઇન પ્રવૃત્તિઓને વધુ ગોપનીય બનાવો

તમારી સેવાને વધુ સારી બનાવવાનાં નામ પર ઓનલાઇન ઉદ્યોગો તમારી પ્રવુતિઓને વધુ નજીકથી નજર રાખવાનું કામ કરી રહ્યાં છે. અહીં મુદ્દો એ નથી કે ભલેને જોતાં, મારી પાસે કાંઈ સંતાડવા જેવું નથી પણ કોઈની અંગત બાબતો જાણવી અને સાચવી રાખવું એ છે, ભલે એ બાબત ગોપનીય હોય કે ન હોય. 

વિવિધ સ્તર પર તમે ગોપનીયતા વધારો કરી શકો. જેમાં આપણે આ લેખમાં  ફાયરફોક્સ(=Firefox) વેબ બ્રાવઝર ને વધુ ગોપનીય કેવી રીતે બનાવશો એના પર વધુ લક્ષ્ય રાખીશું. અને જે પ્રમાણે વધુ માહિતી એકઠી થશે એમ આ લેખને વધુ  માહિતીસભર બનાવતાં જશું અથવાતો નવા લેખોને એક શ્રેણી રૂપે મુકીશું. જો તમે ફાયરફોક્સ ના વાપરતા હોય તો ચોક્કસથી એ વાપરવાનું શરુ કરો.
  1. સર્ચ એન્જિનને બદલો. જેમ કે, ડકડકગો(=DuckDuckGo)
  2. HTTPS-Only Mode ને ચાલુ કરો. (Settings > Privacy & Security > HTTPS-Only Mode વિભાગમાં “Enable HTTPS-Only Mode in all windows” વિકલ્પને પસંદ કરો).
  3. દૂરમાપન(=Telemetry)ને અક્ષમ કરો. ફાયરફોક્સ પોતે પણ પોતાની સેવાઓને વધુ સારી બનાવવા કેટલીક માહિતીઓ સાચવે છે અને જરૂર પડ્યે મોકલે પણ છે. એને પણ બંધ કરો. ( Settings > Privacy & Security > Firefox Data Collection and Use વિભાગમાં આપેલા બધા વિકલ્પો ના પસંદ કરો).
  4. નજર રાખવાની ક્ષમતાને વધુ નબળી બનાવો: (Settings > Privacy & Security > Enhanced Tracking Protection વિભાગમાં Strict વિકલ્પને પસંદ કરો). આનાથી તમારા પર નજર રાખતી વેબસાઈટની ક્ષમતા નબળી પડશે. જો તમને એવું લાગે કે આનાથી વેબસાઈટ ચાલતી બંધ થઇ જાય છે તો થોડા સમય માટે આ વિકલ્પ ને બંધ કરી શકો છો (જો એવું થાય તો તમે સમજી શકો છો વેબસાઈટ કઈ હદે તમારાં પર નજર રાખતી હશે કે 'strict' વિકલ્પ પસંદ કરતાં વેબસાઈટ ચાલતી જ બંધ થઇ ગઈ).
આ ઉપરાંત તમે કેટલાંક ઘટકો(=extensions)નો ફાયરફોક્સમાં ઉમેરો કરીને પણ વધુ સુરક્ષિત બનાવી શકો છો.
  1. uBlock Origin
  2. ClearURLs
  3. Privacy Badger
આ ઉપરાંત જો તમે વધુ તકનીક-પ્રેમી(=tech-savvy) હોય તો Firefox Privacy Guide લેખને વાંચી વધુ સુરક્ષિત બનાવી શકો છો.


Friday, September 12, 2025

પ્રોગ્રામિંગ શીખો

 
ધારો કે, આ તમે છો.

 તમને કંઈક વિચાર આવ્યો અને આ વિચાર તમારે તમારા મિત્રને કહેવો છે.


કઈ રીતે એ વિચાર કહેશો? કહીને અથવા તો ભાષાનો ઉપયોગ કરીને.

અહીં “ભાષા” જે તમને બંનેને આવડતી હોય એ તમારા બંને વચ્ચેનું માધ્યમ છે, વિચારોની આપલે કરવાનું, વાત કરવાનું.

એજ રીતે તમારી પાસે વિચાર છે અને એ વિચાર તમારે કોમ્પ્યુટરને કહેવો છે, તો તમારે એ ભાષાનો ઉપયોગ કરવો પડશે જે તમને અને કોમ્પ્યુટરને બંનેને આવડતી હોય. આમ જોવા જાવ તો કોમ્પ્યુટરને ફક્ત એક જ ભાષા આવડે છે અને એ છે યંત્ર ભાષા(=machine language). પણ હાલ એમાં ઊંડા ન ઉતરતા એમ ધારી લઈએ છીએ કે કોમ્પ્યુટરને યંત્ર ભાષા ઉપરાંત પણ બીજી ઘણી ભાષાઓ આવડે છે. 

કોમ્પ્યુટરની સાથે આપણે બોલીને કે વાતચીત કરીને આપણા વિચારો વ્યક્ત નથી કરી શકતા. એના બદલે પદ્ધતિસર લખીને આપણે કોમ્પ્યુટરની સાથે વિચારોની આપલે કરીએ છીએ. આ પદ્ધતિસરના લખાણને પ્રોગ્રામ્સ(=programs) કહે છે, આથી કોમ્પ્યુટરની ભાષાને ફક્ત ભાષા ના કહેતા પ્રોગ્રામિંગ ભાષા કહેવાય છે. ઘણી બધી પ્રોગ્રામિંગ ભાષાઓ છે, જેમાંની એક છે, પાયથોન(=Python) અજગર પ્રોગ્રામિંગ ભાષા.

 

તો જો તમારે તમારા વિચારને કોમ્પ્યુટરને કાંઈ કહેવું હોય તો એને પાયથોન પ્રોગ્રામિંગ ભાષામાં લખીને કહેવું પડશે. 

હવે આપણે પાછા એ વિષય પર આવીએ કે કોમ્પ્યુટરને ફક્ત યંત્ર ભાષા જ આવડે છે, તો પાયથોન ભાષા કઈ રીતે સમજશે? કોમ્પ્યુટરને પાયથોન ભાષા સમજવા માટે આપણે આપણા કોમ્પ્યુટરમાં એક સોફ્ટવેર નાખીશું જેને પાયથોન ઇન્ટરપ્રીટર(=interpreter, અર્થાત દુભાષિયો સોફ્ટવેર) કહે છે જે પાયથોન ભાષાને યંત્ર ભાષામાં રૂપાંતરિત કરશે જેથી કોમ્પ્યુટર પાયથોન સમજી શકે.


એટલે આપણે આપણા વિચારોને પાયથોન પ્રોગ્રામ્સમાં લખીશું અને આ દુભાષિયા સોફ્ટવેરને આપીશું, જે એને યંત્ર ભાષામાં રૂપાંતરિત કરીને કોમ્પ્યુટરને આપણા વિચારો કહે શકે.

તમને અહીં પ્રશ્ન એ પણ થાય કે વચ્ચે પાયથોન ભાષાને લાવવાની શું જરૂર છે, સીધી યંત્ર ભાષા કેમ નથી વાપરતા? તો એનું કારણ છે કે યંત્ર ભાષા બહુ જટિલ ભાષા છે અને એમાં આપણા વિચારો વ્યક્ત કરવા બહુ એટલે બહુ જ મુશ્કેલ છે. આથી આપણે પાયથોનનો ઉપયોગ કરીશું અને વિચારોને વ્યક્ત કરવા માટે આપણે પાયથોન શીખીશુ.

પાયથોન ભાષા માટે આપણે વાત થઇ એ પ્રમાણે પાયથોનનો સોફ્ટવેર નાખવો પડશે જે એની વેબસાઈટ http://python.org પરથી મળી જશે. કોઈ જાણકાર વ્યક્તિની મદદ લઇને આ સોફ્ટવેર નાખી દો તમારા કોમ્પ્યુટરમાં. આવતા લેખમાં આપણે આ સોફ્ટવેર/દુભાષિયાનો ઉપયોગ કરીશું અને કંઈક લખીશું પાયથોનમાં. મળીએ તો આવતા લેખમાં, પણ નીચે આપેલ ઘરકામ(=homework) કરવાનું ભૂલતા નહિ!

ઘરકામ: જાણકાર વ્યક્તિને પૂછો કે પાયથોનનો સોફ્ટવેર કોમ્પ્યુટરમાં બરોબર નંખાય ગયો છે કે કઈ રીતે ચકાસી શકાય? અને બીજા કયાં સોફ્ટવેર જોશે લખવાં માટે?