પૈસા અને સમય કેવી રીતે ગુમાવવા
આ એક ભાષાંતરીત લેખ છે. જેનું ભાષાંતર Paul Grahamએ લખેલ How to Lose Time and Money લેખ ઉપર થી કરવામાં આવ્યું છે.
૧૯૯૮
માં જયારે અમે અમારો ઝડપથી વિકસતો ઉદ્યોગ વેચ્યો ત્યારે અમને એ સમયે ઘણા
પૈસા મળ્યા હતાં. હવે મારે એ બાબત વિષે વિચારવાનું હતું જેનાં વિષે મેં
પહેલા ક્યારેય ન હતું વિચાર્યું. આ મળેલા પૈસા કઈ રીતે ગુમાવવા નહિ. કેમ
કે, જેમ ગરીબીમાંથી અમીર બની શકાય તેમ અમીરમાંથી ગરીબ બનવું પણ શક્ય છે.
મેં મારી જિંદગીના ઘણા વર્ષો કઈ રીતે અમીર બની શકાય એ રસ્તાઓ શોધવામાં
વિતાવ્યા. મારે હવે એ રસ્તાઓ વિષે પણ જાણવાનું હતું જે રસ્તાઓમાં જતાં હું
અમીરમાંથી ગરીબ ના થઇ જાવ.
આથી મેં અભ્યાસ કરવાનો શરૂ કર્યો કે કઇ
રીતે મોટાં ઉદ્યોગો પતી ગયા. જો તમે મને બાળપણમાં પૂછ્યું હોત કે,
અમીરમાંથી ગરીબ કઈ રીતે બનાય છે તો હું તમને ચોક્કસથી જવાબ આપેત કે બધા
પૈસા વાપરીને. કેમ કે પુસ્તકો અને ફિલ્મોમાં આવી રીતે જ બતાવે છે જે
વાર્તારૂપે સારું લાગે છે. પણ હકીકતે મોટા ઉદ્યોગો વધુ પડતા ખર્ચાઓનાં લીધે
નહિ પણ ખોટા રોકાણો ના લીધે ધોવાય ગયા.
વધુ પડતાં પૈસા વપરાય જાય
અને તમારું ધ્યાન ના રહે એવું ઓછું બને. કેમ કે એક સામાન્ય વર્ગનો માણસ
"આહ, હું બહુ ખર્ચો કરી રહ્યો છું" એવું વિચાર્યા વગર હજારો રૂપિયા વાપરી જ
ના શકે. પણ જો તમે (ખોટી જગ્યાએ) રોકાણ કરવાની શરૂઆત કરો તો આંખનાં
પલકારામાં લાખો (અથવાતો જેટલા ધારો એટલા) ગુમાવી શકો છો.
સામાન્ય
વર્ગના લોકો જયારે મોંઘી વસ્તુઓ પાછળ પૈસા ખર્ચે તો તરત જ તેમને મગજમાં
ઝબકારો થાય કે પૈસાનો વધુ ખર્ચ થાય છે, પણ આ ઝબકારો/આ એલાર્મ રોકાણ કરો
ત્યારે નથી થતો/વાગતો. મોંઘી વસ્તુઓ પાછળ પૈસા વાપરવા એ સ્વચ્છંદતા જેવું
છે. તમને નાનપણથી જ શીખવવામાં આવ્યું હશે કે કરકસરથી પૈસા વાપરવાં સિવાય કે
તમને લોટરી લાગી હોય કે પછી બાપદાદાનાં પૈસા હોય. પણ જયારે તમે રોકાણ
કરતાં હોય ત્યારે આ કરકસરની ચિંતા નથી થતી કેમકે તમે પૈસા વાપરી નથી પણ
એકમાંથી બીજામાં નાખી રહ્યા છો. તેથી જ જે લોકો તમને મોંઘી વસ્તુઓ વેચવાનો
પ્રયાસ કરી રહ્યા છે તેઓ કહે છે કે "તે એક રોકાણ છે."
આ સમસ્યાનો
ઉકેલ એ છે કે તમે નવા એલાર્મ ગોઠવો. આ સરળ કામ નથી. કરકસર તો ઘણાના લોહીમાં
હશે પણ ખોટી જગ્યાએ પૈસાનું રોકાણ કરવાનું અટકવું એ અઘરું છે પણ શીખવાની
જરૂર છે. એવું બની શકે કે કોઈ વાર એમાં વિરોધાભાસ પણ આવે.
આ ઉપરથી
થોડા દિવસ પહેલાં મને એક વિચિત્ર સમજાઈ: સમયનું પણ કાંઈક આવું છે. તમારો
સમય માજા કરવામાં વેડફાય એના કરતા તમે કામ કરો છો એવું લાગે છે એમાં ખતરનાક
રીતે સમય વેડફાય છે. જયારે તમે ખાલી એમાં મઝા માટે સમય વેડફી રહ્યા હોય
ત્યારે તમને સ્વચ્છંદ જેવું લાગશે. એટલે થોડા સમયમાં જ એ એલાર્મ વાગશે કે
ખોટો સમય વેડફાઈ રહ્યો છે. સવારે ઉઠીને આખો દિવસ ટીવી જોવું અને કાંઈ જ ના
કરવું, એવું વિચારોતો તમને તરત જ ખબર પડશે કે આતો સાવ સમય વેડફવા જેવી વાત
છે, આવું વિચારોતો પણ કાંઈક થાય છે. આખા દિવસની વાત તો દૂર રહી હું 2 કલાક
પણ ટીવી જોવું તો કાંઈક કાંઈક થવા લાગે છે.
એવા ઘણા દિવસો ગયા છે
જયારે હું દિવસના અને મારી જાત ને પૂછું કે આજે શું કર્યું તો ખબર પડે કે
કાંઈ નહિ. કેમ કે, એ બહારથી જોતા એમ લાગે કે હું કામ કરું છું પણ ખરેખર
એવું નથી. જેમ કે, ઇ-મેઇલ જોવા અને જવાબ આપવા, તમે તમારી ઓફિસની જગ્યાએ
બેસીને કાંઈક કરો છો. એ કામમાં મઝા નથી આવતી તો એનો મતલબ એવો થશે કે તમે
કાંઈક કામ કરી રહ્યા છો. કેમ કે, કામ નથી પણ કામ જેવું કરો છો એમાં પેલો
એલાર્મ નહિ વાગે. પણ જો આખો દિવસ તમે સોફા પર બેસીને ટીવી જોશો તો ચોક્કસથી
લાગશે કે, આતો આપણે ખોટા રસ્તે જઈ રહ્યા છીએ, જિંદગી બરબાદ કરી રહ્યા છીએ.
તો
સમયની બાબતમાં પણ પૈસાની જેમ માત્ર આનંદ કરવાથી દૂર રહેવું એટલું પૂરતું
નથી. પેલાના સમયમાં, પાષાણયુગમાં કે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પેલા એવું હશે પણ
હાલતો નહિ જ. કુદરતે આપેલો એ એલાર્મ આપણને હંમેશા સ્વચ્છન્દ બનતાં રોકે છે.
પણ દુનિયા હવે બહુ જટિલ બની ગઈ છે અને નવી નવી તરકીબો વાપરીને એ પેલાં
એલાર્મ વગાડવા દેતી નથી. એમાં પણ સૌથી ખરાબ તો એ છેકે એમાં આપણે સ્વચ્છન્દ
બનીને આનંદ પણ નથી કરી શકતા.
---